BÀI 10
XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG DÂN QUÂN TỰ VỆ, LỰC LƯỢNG DỰ
BỊ ĐỘNG VIÊN VÀ ĐỘNG VIÊN CÔNG NGHIỆP QUỐC PHÒNG
Phần một: Ý ĐỊNH HUẤN LUYỆN
I. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU

1. Mục đích
Nhằm giúp cho sinh viên hiểu rõ những nội dung cơ bản về xây dựng lực
lượng dân quân tự vệ, dự bị động viên và động viên công nghiệp quốc phòng.
2. Yêu cầu
Làm chuyển biến nhận thức, nâng cao trách nhiệm công dân trong xây dựng
dân quân tự vệ, lực lượng dự bị động viên và động viên công nghiệp quốc phòng,
nâng cao trách nhiệm đạt kết quả tôt trong học tập.
II. NỘI DUNG, THỜI GIAN

1. Nội dung: Gồm 3 phần
Phần I. Xây dựng lực lượng DQTV
Phần II. Xây dựng lực lượng dự bị động viên
Phần III. Động viên công nghiệp quốc phòng
2. Thời gian: 07 tiết lý thuyết
III. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP

1. Tổ chức: Lên lớp lý thuyết tập trung theo lớp.
2. Phương pháp
- Đối với giáo viên: Sử dụng phương pháp thuyết trình nêu vấn đề, thảo luận
nhóm, phân tích kết hợp liên hệ các dẫn chứng lịch sử và thực tiễn.
- Đối với học viên: Nghe giảng, kết hợp ghi chép những nội dung trọng tâm;
tích cực thảo luận, phát biểu ý kiến xây dựng bài.
IV. ĐỊA ĐIỂM

Lên lớp tại giảng đường ....
V. VẬT CHẤT BẢO ĐẢM

- Giáo viên: Giáo án biên soạn theo Giáo trình Giáo dục quốc phòng, an ninh
dùng giảng dạy cho sinh viên các trường Cao đẳng, Đại học, tập I, Nxb Giáo dục
năm 2008.
- Sinh viên: chuẩn bị bút, vở, tài liệu tham khảo.
VI. TÀI LIỆU THAM KHẢO

- Giáo trình Giáo dục quốc phòng, an ninh dùng giảng dạy cho sinh viên các
trường Cao đẳng, Đại học, tập I, Nxb Giáo dục năm 2008.
- Pháp lệnh về Dự bị động viên
/2004

- Luật Dân quân tự vệ số 43/2009/QH12.
Phần hai: NỘI DUNG BÀI GIẢNG
I. XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG DÂN QUÂN TỰ VỆ

- LLDQTV ñöôïc hình thaønh töø caùc ñoäi töï veä trong cao traøo Xoâ vieát Ngheä Tónh
(1930-1931).
- Naêm 1935 thaønh laäp Coâng Noâng Töï veä.
- Naêm 1940 löïa choïn nhöõng ñoäi vieân öu tuù laäp thaønh caùc toå, tieåu đội du kích.
- Töø naêm 1949 töï veä vaø du kích goïi thoáng nhaát laø daân quaân (Thoâng tö soá 33/TT
cuûa Boä Quoác phoøng ngaøy 07/04/1949).
Sau naøy, theo Saéc leänh soá 103/SL cuûa Chuû tòch Chính phuû Vieät Nam DCCH, du
kích ñòa phöông chuyeån thaønh boä ñoäi ñòa phöông. LLDQTV veà phaùp lyù trôû thaønh moät
trong ba thöù quaân cuûa LLVTND Vieät Nam
(3 thứ quân gồm: BĐCL, BĐĐP, DQTV do Chủ Tịch HCM xác định trong chỉ thị thành
lập đội VN Tuyên truyền giải phóng quân tháng 12/1944).
1. Khái niệm, vị trí vai trò và nhiệm vụ của lực lượng dân quân tự vệ
a. Khái niệm ( Điều 3 Luật DQTV)
DQTV là lực lượng vũ trang quần chúng không thoát li sản xuất, công tác,
là một bộ phận của LLVTND của nhà nước CHXHXNVN, đặt dưới sự lãnh đạo
của Đảng Cộng sản Việt Nam, sự quản lí, điều hành của Chính phủ và của UBND
các cấp, sự chỉ đạo, chỉ huy thống nhất của Bộ trưởng BQP và sự chỉ đạo, chỉ huy
trực tiếp của cơ quan quân sự địa phương.
* Phaân tích khaùi nieäm:
- DQTV laø LLVT quaàn chuùng khoâng thoaùt ly saûn xuaát, coâng taùc.
- Laø moät boä phaän cuûa LLVTND Vieät Nam.
(TU ĐIẺN BKQSVN : LLVTNDVN GÔM: QĐND, DQTV, CAND- CSB)
- Ñaët döôùi söï laõnh ñaïo cuûa Ñaûng, söï quaûn lyù ñieàu haønh cuûa UBND caùc caáp.

- Söï chæ ñaïo, chæ huy tröïc tieáp cuûa cô quan quaân söï caùc caáp.
* Về tên gọi: Löïc löôïng ñöôïc toå chöùc ôû xaõ, phöôøng, thò traán goïi laø Daân
quaân; löïc löôïng ñöôïc toå chöùc ôû cô quan nhaø nöôùc, ñôn vò söï nghieäp, toå chöùc kinh
teá, toå chöùc chính trò, toå chöùc chính trò - xaõ hoäi (sau ñaây goïi chung laø cô quan, toå
chöùc) goïi laø Töï veä (Luật Daân quaân töï veä, thaùng 4/2009).
* Veà löïc löôïng: Toå chöùc DQTV bao goàm hai löïc löôïng chính: Löïc löôïng
noøng coát vaø löïc löôïng roäng raõi.
* Ngaøy truyeàn thoáng: Ngaøy 28/03/1935, Ñaïi hoäi Ñaûng Coäng saûn Ñoâng
Döông laàn thöù nhaát ra Nghò quyeát veà toå chöùc Coâng Noâng töï veä ñoäi, ñöôïc Hoäi
2

ñoàng Boä tröôûng (nay laø Chính phuû) quyeát ñònh laø ngaøy truyeàn thoáng cuûa
LLDQTV (Taïi Đieàu 7, Nghò ñònh soá 29/NÑ-HÑBT, ngaøy 29/01/1990).
b. Vị trí vai trò của dân quân tự vệ
- DQTV là một lực lượng chiến lược trong sự nghiệp XD và BVTQ
- Là lực lượng nòng cốt trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân (QPTD)
và phong trào toàn dân đánh giặc trong chiến tranh bảo vệ Tổ quốc và trong
thời bình tại địa phương.
Trong tình hình hiện nay, chúng ta phải đối phó với chiến lược “diễn biến
hoà bình”, bạo loạn lật đổ và SSCĐ chống mọi tình huống chiến tranh xâm
lược của các thế lực thù địch thì vai trò của DQTV càng được coi trọng.
- LLDQTV là một trong những công cụ chủ yếu để bảo vệ chủ quyền, toàn
vẹn lãnh thổ của đất nước, trực tiếp ở từng địa phương bảo vệ Đảng, bảo vệ chính
quyền, bảo vệ tính mạng, tài sản của nhân dân, tài sản của nhà nước ở cơ sở.
- Đánh giá vai trò dân quân tự vệ, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói “DQTV
và du kích là lực lượng của toàn dân tộc, là lực lượng vô địch, là bức tường
sắt của Tổ quốc. Vô luận kẻ thù nào dù hung bạo đến đâu hễ đụng vào lực
lượng đó, bức tường đó thì địch nào cũng phải tan rã”.
- Trong thời bình:
+ DQTV là lực lượng đông đảo tham gia xây dựng kinh tế, phát triển địa
phương và cả nước.
+ Là lực lượng nòng cốt cùng toàn dân xây dựng nền quốc phòng toàn
dân, thế trận quốc phòng toàn dân, phối hợp với các lực lượng khác đấu tranh
làm thất bại chiến lược “diễn biến hoà bình”, bạo loạn lật đổ.
+ Phòng chống các tệ nạn xã hội, phòng chống thiên tai, địch hoạ bảo đảm
an toàn cho nhân dân.
- Trong thời chiến:
+ DQTV là lực lượng làm nòng cốt cho toàn dân đánh giặc, chiến đấu,
tiêu hao, tiêu diệt lực lượng, phương tiện của địch, căng kéo, kìm chân, buộc
địch phải sa lầy tại địa phương.
+ Vận dụng linh hoạt các hình thức chiến thuật, các thủ đoạn chiến đấu,
tạo thế, tạo lực cho bộ đội chủ lực, bộ đội địa phương chiến đấu .
+ Tham gia phục vụ chiến đấu giữ vững thế trận chiến tranh nhân dân.
c. Nhiệm vụ của lực lượng dân quân tự vệ
Điều 8 của Luật Dân quân tự vệ năm 2009 xác định có 6 nhiệm vụ:
Một là, Saün saøng chieán ñaáu, chieán ñaáu, phuïc vuï chieán ñaáu ñể bảo vệ địa
phương cơ sở; phối hợp với các đơn vị BĐBP, HQ, CSB và lực lượng khác bảo vệ
chủ quyền, ANBGQG và chủ quyền, quyền chủ quyền trên các vùng biển Việt
Nam.
* Saün saøng chieán ñaáu:
+ Chuaån bò keá hoaïch phöông aùn taùc chieán trò an;
+ Toå chöùc luyeän taäp caùc phöông aùn chieán ñaáu;
3

+ Tuaàn tra canh gaùc naém chaéc ñòa baøn;
+ Duy trì caùc cheá ñoä tröïc vaø kíp tröïc;
+ Kòp thôøi xöû lyù caùc tình huoáng xaûy ra.
* Chieán ñaáu: Tình huoáng trong baïo loaïn, khuûng boá, baét coùc con tin...; trong
chieán tranh xaûy ra treân ñòa baøn.
* Phuïc vuï chieán ñaáu:
+ Xaây döïng, chuaån bò coâng söï traän ñòa;
+ Tieáp teá löông thöïc, taûi ñaïn;
+ Vaän chuyeån, cöùu chöõa thöông binh.
Hai là Phoái hôïp vôùi QĐND, CAND vaø caùc löïc löôïng khaùc trên địa bàn tham
gia xây dựng nền QPTD, khu vực phòng thủ; giữ gìn ANCT, TTATXH, baûo veä
Ñaûng, chính quyeàn, bảo vệ tính maïng vaø taøi saûn cuûa nhaân daân, taøi saûn cuûa Nhaø
nöôùc.
* Phaân tích yù 2: Giữ vững an ninh chính trò, traät töï an toaøn xaõ hoäi:
Toå chöùc tuaàn tra canh gaùc baûo veä an toaøn caùc muïc tieâu treân ñòa baøn;
Phaùt hieän, ngaên chaën, bắt giöõ ñoái töôïng vi phaïm phaùp luaät, baûo veä taøi saûn
của Nhaø nöôùc, taäp theå; tính maïng vaø taøi saûn cuûa coâng daân;
Phaùt hieän, baùo caùo leân caáp treân kòp thôøi, ngaên ngöøa vaø tham gia xöû lyù caùc
hoaït ñoäng gaây maát oån ñònh ôû cô sôû vaø treân bieån.
Thöïc hieän toát moái quan heä hieäp ñoàng vôùi caùc löïc löôïng khaùc theo quy ñònh.
- Nhieäm vuï 3: Thực hiện nhiệm vụ phòng, chống, khaéc phuïc haäu quaû thieân
tai, địch, tìm kiếm cứu nạn, bảo vệ phòng chống cháy rừng, bảo vệ môi trường vaø
nhiệm vụ phòng thủ dân sự khaùc.
* Phaân tích:
- DQTV laø löïc löôïng noøng coát trong thöïc hieän nhieäm vuï naøy; phaûi chaáp
haønh nghieâm leänh cuûa ngöôøi chæ huy khi laøm nhieäm vuï.
Noäi dung hoaït ñoäng:
- Truyeàn caùc thoâng baùo, chæ thò töø ban quaûn lyù phoøng choáng thieân tai ôû cô
sôû ñeán töøng phaân ñoäi daân quaân.
- Duy trì cheá ñoä thöôøng tröïc, saün saøng cô ñoäng laøm nhieäm vuï theo söï ñieàu
haønh cuûa Chuû tòch UBND xaõ vaø sự chæ huy cuûa cô quan quaân söï caùc caáp.
- Toå chöùc löïc löôïng tham gia tìm kieám cöùu naïn, khaéc phuïc haäu quaû thieân
tai theo leänh cuûa treân.
- Phoái hôïp vôùi coâng an baûo veä an ninh traät töï ôû cô sôû.
- Tham gia baûo veä hieän tröôøng, baùo caùo cô quan quaân söï caáp treân.
- Nhieäm vuï 4: Tuyên truyền, vận động nhân dân thöïc hieän ñöôøng loái, chuû
tröông cuûa Ñaûng, chính saùch, phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc về quốc phòng, an ninh;
4

tham gia xây dựng cơ sở VMTD, xây dựng và phaùt trieån KT-XH tại ñòa phöông,
cô sôû.
* Phaân tích:
- Yeâu caàu ñoái vôùi DQTV:
+ Phaûi göông maãu vaø vaän ñoäng ngöôøi thaân trong gia ñình, doøng hoï thöïc
hieän moïi ñöôøng loái, chính saùch cuûa Ñaûng, phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc, quy ñònh cuûa
cô sôû, tích cöïc tham gia xaây döïng cô sôû vöõng maïnh toaøn dieän.
+ Tích cöïc hoïc taäp naâng cao kieán thöùc veà QP-AN, chính trò KT-XH, phaùp luaät,
caùc phong tuïc taäp quaùn cuûa nhaân daân ñeå laøm toát coâng taùc vaän ñoäng quaàn chuùng.
- Noäi dung phöông thöùc hoaït ñoäng:
+ Theo keá hoaïch cuûa chính quyeàn ñòa phöông, tham gia caùc toå, ñoäi coâng
taùc, phoái hôïp vôùi caùc ñoaøn theå hoaëc ñoäc laäp vaän ñoäng nhaân daân taïi ñòa baøn coù
daáu hieäu hoaëc coù dieãn bieán phöùc taïp veà ANTT.
+ Keát hôïp huaán luyeän loàng gheùp ñeå laøm coâng taùc vaän ñoäng quaàn chuùng.
+ Tham gia hoaëc tröïc tieáp xaây döïng caùc coâng trình phuïc vuï nhieäm vuï phaùt
trieån KT-XH ôû ñòa phöông.
+ Toå chöùc thöïc hieän toát caùc nhieäm vuï ñöôïc giao, goùp phaàn xaây döïng cô sôû
VMTD.
- Nhieäm vuï 5: Học tập chính trị, pháp luật, huấn luyện quân sự và diễn tập.
- Nhieäm vuï 6: Thöïc hieän caùc nhieäm vuï khaùc theo quy ñònh cuûa phaùp luaät.
Nhöõng nhieäm vuï treân ñöôïc quy ñònh trong Luật DQTV năm 2009, ñoù laø nhöõng
nhieäm vuï cô baûn, thöôøng xuyeân trong moïi giai ñoaïn caùch maïng, ñoái vôùi moïi toå
chöùc DQTV, ñoàng thôøi ñoù vöøa laø phöông höôùng cô baûn chæ ñaïo vaø hoaït ñoäng cuûa
LLDQTV, vöøa laø muïc tieâu maø moïi caùn boä, chieán syõ DQTV phaûi höôùng vaøo ñeå
phaán ñaáu hoaøn thaønh chöùc traùch, nhieäm vuï cuûa mình. Ñaây laø nhöõng nhieäm vuï
chung, trong quaù trình toå chöùc thöïc hieän, mỗi toå chöùc DQTV phaûi caên cöù vaøo ñaëc
thuø rieâng cuûa ñòa baøn mình (vuøng chieán löôïc, khu vöïc phoøng thuû, bieân giôùi, tình
hình ANCT...), ôû moãi thôøi kyø khaùc nhau ñeå aùp duïng cho phuø hôïp nhaèm ñaït hieäu
quaû cao trong xaây döïng vaø hoaït ñoäng.
2. Nội dung xây dựng dân quân tự vệ
a. Phương châm xây dựng: Xây dựng dân quân tự vệ theo hướng “vững
mạnh, rộng khắp, coi trọng chất lượng là chính”.
- Vững mạnh: Được thể hiện là chất lượng phải toàn diện cả về chính trị tư
tưởng, tổ chức, trình độ chính trị, quân sự và chuyên môn nghiệp vụ, biên chế trang bị
hợp lí, thống nhất, có kỉ luật nghiêm, cơ động nhanh sẵn sàng chiến đấu tốt. Mỗi tổ chức
dân quân tự vệ phải luôn vững vàng.
- Rộng khắp: Lực lượng dân quân tự vệ được xây dựng ở hầu hết các làng,
bản, xóm, ấp xã, phường, các tổ chức kinh tế, chính trị xã hội, ở đâu có tổ chức
5

Đảng, chính quyền và có dân, dều phải tổ chức dân quân tự vệ, kể cả các doanh
nghiệp ngoài quốc doanh.
Trường hợp các doanh nghiệp ngoài quốc doanh không đủ điều kiện (không
có tổ chức Đảng) tổ chức dân quân tự vệ nếu có yêu cầu thì giám đốc doanh nghiệp
đề nghị và được Bộ chỉ huy quân sự tỉnh (thành phố trực thuộc trung ương) đồng ý
thì công dân được tham gia dân quân tự vệ ở địa phương (nơi cư trú). Giám đốc
doanh nghiệp phải bảo đảm thời gian và tạo điều kiện cho công nhân tham gia dân
quân tự vệ hoạt động.
- Coi trọng chất lượng là chính: Chỉ tuyển chọn đưa vào đội ngũ những
công dân có lí lịch rõ ràng, có hộ khẩu thường trú tại địa phương, có phẩm chất
chính trị, đạo đức tốt, chấp hành đúng các chủ trương, chính sách của Đảng, pháp
luật Nhà nước, các quy định ở địa phương, có sức khoẻ phù hợp.
b. Tổ chức, biên chế, trang bị của lực lượng dân quân tự vệ:
Tổ chức, biên chế, vũ khí, trang bị của lực lượng DQTV phải phù hợp với
tính chất, yêu cầu nhiệm vụ QP-AN thời bình, thời chiến, đặc điểm CT, KT, VH,
XH và điều kiện cụ thể của từng bộ, ngành, địa phương và cơ sở.
* Về tổ chức:
Dân quân tự vệ được tổ chức thành 2 lực lượng: lực lượng nòng cốt (lực lượng
chiến đấu) và lực lượng rộng rãi (lực lượng phục vụ chiến đấu).
- Lực lượng DQTV nòng cốt: Bao gồm DQTV vệ bộ binh, binh chủng và
DQTV biển (đối với vùng biển), được tổ chức thành lực lượng cơ động và lực
lượng tại chỗ. Đối với xã (phường) thuộc địa bàn trọng điểm về QPAN, biên giới
ven biển, hải đảo có yêu cầu chiến đấu cao thì được xem xét tổ chức lực lượng DQ
thường trực. (Đăk Lắk có 7a DQ TT)
+ Nhiệm vụ của lực lượng cơ động là chiến đấu, tiêu hao, tiêu diệt, chi viện
cho lực lượng chiến đấu tại chỗ, khi cần thiết có thể cơ động chiến đấu trên địa bàn
địa phương khác.
+ Nhiệm vụ của lực lượng chiến đấu tại chỗ là chiến đấu, sẵn sàng chiến
đấu trên địa bàn địa phương theo kế hoạch, phương án, khi cần có thể tăng cường
cho lực lượng chiến đấu cơ động.
- Lực lượng dân quân tự vệ rộng rãi: Gồm cán bộ, chiến sĩ DQTV nòng cốt
đã hoàn thành nghĩa vụ DQTV và công dân trong độ tuổi quy định (nam từ đủ 18
đến hết 45 nữ từ đủ 18 đến hết 40 tuổi).
+ Nhiệm vụ lực lượng DQTV rộng rãi là phục vụ chiến đấu, vận chuyển tiếp
tế, khắc phục hậu quả chiến đấu, bảo vệ và sơ tán nhân dân.
+ Về quy mô: Tổ chức từ cấp tổ, tiểu đội, trung đội, đại đội, tiểu đoàn (cấp
đại đội ở xã, phường lớn; cấp tiểu đoàn ở các doanh nghiệp nhà nước do quân khu
trở lên quy định).
+ Biên chế: Biên chế DQTV được thống nhất trong toàn quốc. Số lượng cán
bộ, chiến sĩ từng đơn vị do Bộ Quốc phòng quy định
- Về cơ cấu và chức năng của cán bộ quân sự cơ sở, phân đội:
+ Cơ cấu biên chế ban chỉ huy quân sự được tổ chức ở xã, phường, thị trấn,
6

các doanh nghiệp của địa phương và các ngành của nhà nước gồm 3 người: chỉ huy
trưởng, chính trị viên và phó chỉ huy trưởng.
Ban chỉ huy quân sự cơ sở chịu trách nhiệm làm tham mưu giúp cấp uỷ,
chính quyền cấp mình tổ chức triển khai công tác hoạt động dân quân tự vệ.
Cấp xã, phường, thị trấn chỉ huy trưởng là thành viên uỷ ban nhân dân, là
đảng viên, thường nằm trong cơ cấu cấp uỷ địa phương.
+ Các cơ sở khác, chỉ huy trưởng có thể kiêm nhiệm hoặc không kiêm
nhiệm. Bí thư đảng uỷ, Bí thư chi bộ các cơ sở kiêm chính trị viên chịu trách nhiệm
về công tác đảng, công tác chính trị trong dân quân tự vệ. Phó chỉ huy trưởng ở xã
phường là cán bộ chuyên trách, các phó chỉ huy cơ sở còn lại là chuyên trách hoặc
kiêm nhiệm.
Xã đội trưởng, chính trị viên xã đội, xã đội phó và tương đương do chủ tịch
uỷ ban nhân dân cấp huyện bổ nhiệm theo đề nghị của uỷ ban nhân dân cấp xã sau
khi đã thống nhất với huyện đội trưởng.
Thôn đội trưởng, trung đội trưởng, tiểu đội trưởng và khẩu đội trưởng dân quân
tự vệ do Huyện đội trưởng bổ nhiệm theo đề nghị của của xã đội trưởng.
- Cơ cấu cán bộ tiểu đoàn, đại đội, gồm chỉ huy trưởng, chính trị viên, phó chỉ
huy trưởng. Cấp trung đội, tiểu đội và tương đương có một cấp trưởng, một cấp phó.
* Về vũ khí, trang bị của dân quân tự vệ:
- Nguoàn vuõ khí trang bò cho DQTV: Do Boä Quoác phoøng caáp; caùc ñòa phöông
vaø nhaân daân cheá taïo, taùi taïo; thu ñöôïc cuûa ñòch.
- Vuõ khí, trang bò cuûa LLDQTV töø baát cöù nguoàn naøo ñeàu laø taøi saûn cuûa Nhaø
nöôùc, phaûi ñöôïc ñaêng kyù, quaûn lyù, giöõ gìn, baûo quaûn chaët cheõ, söû duïng ñuùng
muïc ñích, ñuùng quy ñònh cuûa phaùp luaät.
- Caùn boä, chieán syõ DQTV ñöôïc trang bò vuõ khí coù keøm theo giaáy chöùng nhaän.
Khi trang bò vuõ khí caàn naém vöõng: yeâu caàu, nhieäm vuï QP-AN ôû töøng ñòa baøn, töøng
vuøng, khaû naêng thöïc teá cuûa Quaân khu, töøng ñòa phöông ñeå xaùc ñònh cho saùt hôïp.
Quy ñònh bieân cheá: thöôøng 7 – 10 khaåu cho moät trung ñoäi DQTV, öu tieân caùc vuøng troïng ñieåm
veà quoác phoøng an ninh. Vuõ khí thöôøng ñöôïc trang bò laø: caùc loaïi suùng AK, CKC, B40, AR15,...; caùc
loaïi khaùc nhö duøi cui goã hoaëc ñieän, löïu ñaïn caùc loaïi...

Vieäc ñaêng kyù, quaûn lyù, giöõ gìn baûo quaûn vaø söû duïng vuõ khí trang bò phaûi
thöïc hieän theo ñuùng quy ñònh cuûa Boä Quoác phoøng.
c. Giáo dục chính trị, huấn luyện quân sự đối với dân quân tự vệ
* Giáo dục chính trị:
- Muïc ñích: Giaùo duïc chính trò tö töôûng nhaèm laøm cho DQTV ñaït ñoä tin
caäy cao, vöõng vaøng veà chính trò tö töôûng, ñaïo ñöùc caùch maïng trong saùng, kieân
ñònh muïc tieâu lyù töôûng cuûa Ñaûng, trung thaønh vôùi nhaân daân. Treân cô sôû ñoù phaùt
huy tinh thaàn traùch nhieäm, saün saøng nhaän vaø hoaøn thaønh moïi nhieäm vuï, baûo veä
queâ höông, laøng xoùm ñòa phöông, ñôn vò mình.
- Noäi dung: “Giaùo duïc truyeàn thoáng yeâu nöôùc cuûa daân toäc; aâm möu thuû
ñoaïn cuûa keû thuø trong töøng giai ñoaïn; ñöôøng loái, quan ñieåm, chuû tröông, chính
7

saùch cuûa Ñaûng, phaùp luaät cuûa Nhaø nöôùc, nhaát laø phaùp leänh DQTV, nhieäm vuï
phöông höôùng xaây döïng LLVTND, nhieäm vuï quoác phoøng an ninh cuûa ñòa
phöông…”. Thôøi gian giaùo duïc chính trò thöôøng chieám 15 - 20 % toång thôøi gian
huaán luyeän chung. Trong thôøi bình, tieán haønh giaùo duïc theo keá hoaïch huaán
luyeän haèng naêm, gaén vôùi huaán luyeän quaân söï. Khi xaûy ra chieán tranh, phaûi giaùo
duïc thöôøng xuyeân, nhaát laø nhöõng ngaøy ñaàu cuoäc chieán tranh.
* Huấn luyện quân sự:
- Hằng năm, lực lượng dân quân tự vệ được huấn luyện theo nội dung,
chương trình do Bộ Quốc phòng quy định, nội dung huấn luyện phải phù hợp và
sát với cơ sở do chỉ huy quân sự địa phương các cấp xác định cụ thể.
- Huấn luyện toàn diện cả chiến thuật, kĩ thuật, cả bộ binh và các binh chủng,
chuyên môn kĩ thuật…Thời gian huấn luyện theo quy định của Luật DQTV:
+ 15 ngày đối với DQTV năm thứ nhất
+ 12 ngày đối với DQTV Binh chủng

+ 7 ngày đối với DQTV Tại chỗ
+ 60 ngày đối với DQTV TT

3. Một số biện pháp xây dựng dân quân tự vệ trong giai đoạn hiện nay
a. Thöôøng xuyeân giaùo duïc, quaùn trieät saâu roäâng caùc quan ñieåm, chuû tröông,
chính saùch cuûa Ñaûng, Nhaø nöôùc veà coâng taùc DQTV
* Muïc ñích:
Laøm cho moïi toå chöùc, moïi coâng daân nhaän thöùc ñuùng veà coâng taùc xaây döïng
LLDQTV, laøm cô sôû ñeå huy ñoäng söùc maïnh cuûa toaøn daân, cuûa caû heä thoáng chính
trò tham gia, laøm cho coâng taùc xaây döïng LLDQTV trôû thaønh vieäc laøm thöôøng
xuyeân cuûa moïi toå chöùc, moïi coâng daân.
* Noäi dung bieän phaùp cuï theå:
- Giaùo duïc, quaùn trieät saâu saéc hai nhieäm vuï chieán löôïc cuûa caùch maïng Vieät
Nam trong tình hình môùi.
- Giaùo duïc yù thöùc traùch nhieäm ñoái vôùi nhieäm vuï QP- AN trong tình hình môùi,
gaén vôùi hai nhieäm vuï chieán löôïc xaây döïng vaø baûo veä Toå quoác.
- Giaùo duïc, quaùn trieät Luật DQTV naêm 2009, caùc nghò ñònh, thoâng tö höôùng
daãn thi haønh cuûa Chính phuû, Boä Quoác phoøng cho caùc caáp uûy Ñaûng, chính quyeàn,
ñoaøn theå vaø nhaân daân; chuù troïng ñeán ñoái töôïng laø caùn boä laõnh ñaïo, chæ huy tröïc
tieáp LLDQTV.
b. Phaùt huy söùc maïnh toång hôïp treân ñòa baøn ñòa phöông trong xaây döïng LLDQTV
- Xaây döïng LLDQTV laø traùch nhieäm chung cuûa caùc caáp, caùc ngaønh vaø cuûa
toaøn daân nhöng tröôùc heát laø traùch nhieäm cuûa ñòa phöông, tænh, thaønh phoá huyeän
(quaän), xaõ (phöôøng, thò traán). Tröïc tieáp caáp uûy, UBND caùc caáp laõnh ñaïo, ñieàu
haønh; cô quan quaân söï cuøng vôùi caùc cô quan, ban ngaønh khaùc, caùc toå chöùc chính
trò, kinh teá, xaõ hoäi hieäp ñoàng, tuyeân truyeàn, vaän ñoäng vaø höôùng daãn toå chöùc thöïc
8

hieän; nhaèm phaùt huy söùc maïnh toång hôïp cuûa moïi löïc löôïng trong quaù trình thöïc
hieän coâng taùc DQTV vaø xaây döïng LLDQTV.
Quaù trình xaây döïng keát hôïp vôùi quaù trình hoaït ñoäng, qua hoaït ñoäng thöïc
tieãn ñeå ñaùnh giaù chaát löôïng, kieåm tra traùch nhieäm cuûa caùc caáp ñoái vôùi xaây döïng
LLDQTV vaø tieáp tuïc tìm bieän phaùp khaéc phuïc nhöõng toàn taïi ñeå coâng taùc DQTV
ngaøy caøng hoaøn thieän hôn.
+ Ñaëc bieät, ñeå phaùt huy söùc maïnh toång hôïp trong xaây döïng LLDQTV, thoâng
qua söï keát hôïp vôùi caùc thaønh phaàn LLVT khaùc, nhaát laø löïc löôïng an ninh chuyeân
traùch, trong xaây döïng theá traän QP-AN treân ñòa baøn, töø ñoù khoâng ngöøng naâng cao
chaát löôïng chieán ñaáu vaø coâng taùc cuûa LLDQTV.
c. Xaây döïng LLDQTV gaén vôùi xaây döïng cô sôû vöõng maïnh toaøn dieän
- Xaây döïng cô sôû VMTD laø xaây döïng ñòa phöông vöõng maïnh treân moïi lónh
vöïc CT, KT, VH, XH, trong ñoù coù noäi dung quan troïng laø QP- AN.
- Trong quaù trình CNH, HĐH, noäi dung quoác phoøng laøm toát seõ ñaûm baûo cho
söï oån ñònh ôû cô sôû, taïo ñieàu kieän cho nhaân daân lao ñoäng saûn xuaát thöïc hieän muïc
tieâu daân giaøu nöôùc maïnh, xaõ hoäi coâng baèng, daân chuû vaø vaên minh, goùp phaàn
xaây döïng caùc toå chöùc Ñaûng, chính quyeàn ñòa phöông, nhö vaäy LLDQTV coù vò trí
quan troïng trong xaây döïng cô sôû VMTD.
- Ngöôïc laïi, cô sôû VMTD laø moâi tröôøng xaõ hoäi coù tính quyeát ñònh ñeán soá
löôïng, chaát löôïng, vaät chaát trang bò, hieäu quaû hoaït ñoäng cuûa LLDQTV. Cô sôû
vöõng maïnh toaøn dieän laø haäu phöông tröïc tieáp, vöõng chaéc cuûa löïc löôïng chieán
ñaáu ôû cô sôû, xaây döïng LLDQTV ñuû soá löôïng, ñaûm baûo chaát löôïng, luoân saün saøng
hoaøn thaønh caùc nhieäm vuï cuûa caáp uûy, chính quyeàn cô sôû giao cho.
d. Thöïc hieän nghieâm tuùc, ñaày ñuû caùc chính saùch cuûa Ñaûng vaø Nhaø nöôùc
ñoái vôùi LLDQTV.
Cheá ñoä chính saùch coù yù nghóa raát lôùn, theå hieän söï quan taâm chaêm soùc cuûa
Ñaûng, Nhaø nöôùc vaø toaøn xaõ hoäi ñoái vôùi LLDQTV, ñoàâng thôøi theå hieän söï coâng
baèng xaõ hoäi. Cheá ñoä chính saùch phuø hôïp, toå chöùc thöïc hieän toát laø nguoàn ñoäïng
vieân lôùn, thuùc ñaåy cho coâng taùc DQTV vaø LLDQTV phaùt trieån.
Ñeå thöïc hieän caùc chính saùch theo caùc vaên baûn cuûa nhaø nöôùc, chính quyeàn
ñòa phöông caùc caáp caàn chuû ñoäng vôùi caùc ban ngaønh höôùng daãn, thöïc hieän
nghieâm cheá ñoä chính saùch, cheá ñoä khen thöôûng, ngaân saùch baûo ñaûm trong toå
chöùc huaán luyeän, hoaït ñoäng cuûa LLDQTV ñaõ ñöôïc Luật DQTV naêm 2009 vaø
Nghò ñònh soá ……..ngày …….thaùng………..naêm …… quy ñònh.
Tóm lại: DQTV là lực lượng chiến đấu tại chỗ ở địa phương, bảo vệ Đảng,
bảo vệ chính quyền, bảo vệ chế độ XHCN, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân
9

dân ở cơ sở, là thành phần không thể thiếu của lực lượng vũ trang nhân dân Việt
Nam. Việc xây dựng LLDQTV là nhiệm vụ của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và
của cả hệ thống chính trị trong sự nghiệp BVTQ.
II. XÂY DỰNG LỰC LƯỢNG DỰ BỊ ĐỘNG VIÊN
1. Khái niệm, vị trí vai trò, những quan điểm nguyên tắc
a. Khái niệm:
LLDBĐV gồm quân nhân dự bị và phương tiện kĩ thuật đã xếp trong kế
hoạch bổ sung cho lực lượng thường trực của quân đội nhằm duy trì tiềm lực quân
sự, là yếu tố góp phần quyết định sự thắng lợi trong chiến tranh BVTQ.
- Quân nhân dự bị gồm sĩ quan dự bị, quân nhân chuyên nghiệp dự bị
và hạ sĩ quan, binh sĩ dự bị.
- Phương tiện kĩ thuật gồm phương tiện vận tải, làm đường, xếp dỡ,
thông tin liên lạc, y tế và một số phương tiện khác. Danh mục phương tiện kĩ
thuật do Chính phủ quy định (Pháp lệnh về Lực lượng dự bị động viên năm
1996).
- Động viên: là hình thức huy động con người và vật chất kỹ thuật phục
vụ cho chiến tranh khi có tình huống xảy ra.
Động viên có 2 mức độ: Động viên cục bộ và Tôngr động viên
* Quân nhân dự bị, phương tiện kĩ thuật trong kế hoạch biên chế cho lực
lượng thường trực của quân đội, thông qua các đơn vị dự bị động viên.
Trong thời bình, LLDBDV được đăng kí, quản lí, huấn luyện theo chương
trình quy định và sẵn sàng hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao.
b. Vị trí, vai trò công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên:
- Công tác xây dựng và huy động LLDBDV giữ vị trí rất quan trọng trong
chiến lược BV TQXHCN; là nhiệm vụ cơ bản nhất góp phần xây dựng tiềm lực
QPTD, thế trận QPTD, thế trận CTND, bảo đảm nguồn nhân lực bổ sung, mở rộng
lực lượng QĐ khi chuyển đất nước sang trạng thái chiến tranh.
- Lực lượng dự bị động viên phối hợp chặt chẽ với dân quân tự vệ, công
an... làm tăng thêm sức mạnh chiến đấu trên các địa bàn trong khu vực phòng thủ,
bảo đảm sự vững chắc của thế trận quốc phòng ở địa phương, cơ sở.
- Công tác xây dựng lực lượng dự bị động viên là biểu hiện quán triệt quan
điểm về sự kết hợp chặt chẽ hai nhiệm vụ chiến lược trong xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc, sự kết hợp chặt chẽ giữa nhiệm vụ xây dựng, phát triển kinh tế với nhiệm vụ
xây dựng và củng cố quốc phòng, quốc phòng với kinh tế.
- Lực lượng dự bị động viên được xây dựng để bổ sung cho lực lượng
thường trực của quân đội.
Lực lượng dự bị động viên được xây dựng tốt sẽ làm nòng cốt cho cả xây
dựng, phát triển kinh tế - xã hội và cả trong thực hiện chiến lược quốc phòng - an
ninh, bảo vệ Tổ quốc.
c. Những quan điểm, nguyên tắc xây dựng lực lượng dự bị động viên
10

- Xây dựng lực lượng dự bị động viên bảo đảm số lượng đủ, chất lượng
cao, xây dựng toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm
Việc tổ chức xây dựng LL DBDV ở nước ta là một vấn đề hệ trọng, quan hệ
đến vận mệnh của quốc gia, đặc biệt khi phải đối phó với chiến tranh quy mô lớn.
Do đó, ngay từ thời bình, phải xây dựng LL DBDV hùng hậu theo kế hoạch đã xác
định mới có khả năng giành thắng lợi khi có lệnh động viên.
Xây dựng LL DBDV phải có chất lượng cao. Chất lượng cao được thể hiện
trên tất cả các lĩnh vực: chính trị, tinh thần, tổ chức, lãnh đạo, chỉ huy, trình độ kĩ
thuật, chiến thuật, chuyên môn nghiệp vụ, trang bị, khả năng bảo đảm hậu cần kĩ
thuật. Vì vậy, để có chất lượng cao, yêu cầu đầu tiên là phải xây dựng LL DBDV
vững mạnh về chính trị, tư tưởng, tổ chức, có bản lĩnh chính trị vững vàng, có năng
lực hoàn thành thắng lợi mọi nhiệm vụ, trong đó tập trung vào khâu quản lí, giáo
dục, tạo nguồn.
Cùng với xây dựng LL DBDV vững mạnh về chính trị, tư tưởng và tổ chức,
phải nâng cao trình độ toàn diện cho cán bộ, chiến sĩ. Việc huấn luyện quân sự cho
LL DBDV phải được tiến hành nghiêm túc theo chương trình quy định của Bộ
Quốc phòng.
- Xây dựng LL DBDV phải phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống
chính trị
Xây dựng LL DBDV là nhiệm vụ chính trị thường xuyên của toàn Đảng,
toàn dân, toàn quân, là cuộc vận động chính trị sâu sắc trong quần chúng để thực
hiện nghĩa vụ bảo vệ chế độ. Sự lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối, về mọi mặt của Đảng
từ Trung ương đến cơ sở, được thể chế hoá bằng các văn bản pháp luật của cơ quan
lập pháp, sự điều hành của Chính phủ, chính quyền địa phương các cấp, sự hiệp
đồng thực hiện giữa các đơn vị quân đội, cơ quan quân sự với các cơ quan trong hệ
thống chính quyền, các tổ chức chính trị, kinh tế, xã hội,... và sự chăm lo xây dựng
của toàn xã hội. Sự lãnh đạo của Đảng đối với LL DBĐV là từ Trung ương đến cơ
sở, được thể hiện trên tất cả các mặt công tác, từ bước chuẩn bị đến thực hành
nhiệm vụ động viên.
Phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị,của toàn xã hội và của
mọi công dân để xây dựng LL DBDV vững mạnh. Đó là yếu tố cơ bản nhất luôn
bảo đảm cho LL DBDV có số lượng hợp lí,chất lượng cao,đáp ứng được yêu cầu
trong mọi tình huống.
- Xây dựng lực lượng dự bị động viên đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng các
cấp ở địa phương, bộ, ngành
Xuất phát từ vị trí, tầm quan trọng của việc xây dựng LL DBDV như trên
nên xây dựng LL DBDV phải đặt dưới sự lãnh đạo trực tiếp, tuyệt đối về mọi mặt
của Đảng. Đây là nguyên tắc cơ bản nhằm bảo đảm cho lực lượng này luôn có nội
dung, phương hướng, mục tiêu xây dựng đúng đắn, nhằm bảo đảm sức mạnh của
quân đội đáp ứng yêu cầu bảo vệ vững chắc TQVN XHCN.
Sự lãnh đạo của Đảng trong xây dựng LL DBDV được thể hiện trên tất cả các
khâu, các bước, từ chuẩn bị đến thực hành động viên lực lượng.
11

2. Nội dung xây dựng lực lượng dự bị động viên
a. Phương thức xây dựng LL DBDV
- Phương thức chung:
Phát huy khả năng trách nhiệm cao nhất của địa phương, các ngành kinh tế,
kết hợp chặt chẽ với khả năng, trách nhiệm đầy đủ của các đơn vị quân đội để tổ
chức xây dựng LL DBDV. Với phương thức địa phương chuyển việc giao nguồn cho
các đơn vị chủ lực sang tổ chức hình thành các đơn vị dự bị động viên theo nhiệm vụ
trên giao. Trong đó địa phương thực hiện là chính (trừ vũ khí trang bị và huấn luyện),
các đơn vị chủ lực nhận nguồn cung cấp biểu biên chế, phối hợp cùng địa phương tổ
chức thực hiện.
- Phương thức tổ chức các đơn vịdự bị động viên:
Đơn vị biên chế khung thường trực và đơn vị không biên chế khung thường
trực.
b. Nội dung xây dựng
* Tạo nguồn, đăng kí, quản lí lực lượng dự bị động viên
- Tạo nguồn:
Là cơ sở quan trọng nhất để lập kế hoạch xây dựng và huy động lực lượng
dự bị động viên.
Biện pháp tạo nguồn đối với sĩ quan dự bị, cơ quan quân sự địa phương quản
lí chắc số sĩ quan phục viên, xuất ngũ.
Hàng năm, lựa chọn những đồng chí tuổi đời còn trẻ, có sức khoẻ, phẩm chất
năng lực tốt đưa họ vào tạo nguồn. Số cán bộ chuyên môn kĩ thuật của nền kinh tế
quốc dân (y tế, bưu chính viễn thông, giao thông vận tải...) có thể phục vụ lợi ích
quốc phòng khi có chiến tranh.
Hằng năm, tuyển chọn số hạ sĩ quan có phẩm chất năng lực tốt trước khi
xuất ngũ cho đi huấn luyện, đào tạo họ thành sĩ quan dự bị. Học sinh viên từ các
trường đại học, sau khi tốt nghiệp được đào tạo thành sĩ quan dự bị.
Bộ Quốc phòng phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo thực hiện liên kết đào
tạo theo nhu cầu chuyên môn kĩ thuật. Đào tạo xong có thể chuyển một số sang
quân đội, số còn lại đưa vào ngạch lực lượng dự bị động viên.
Đối với hạ sĩ quan, chiến sĩ sau khi đã hoàn thành nghĩa vụ quân sự phục
viên xuất ngũ, có đủ điều kiện về phẩm chất năng lực, sức khoẻ đưa họ vào nguồn.
Ngoài ra, đưa cả số thanh niên đã được tuyển chọn xếp vào diện sẵn sàng
nhập ngũ, nhưng chưa nhập ngũ vào nguồn quân nhân dự bị. Đối với phương tiện
kĩ thuật (theo Điều 4, 24, 26 Pháp lệnh dự bị động viên ).
- Đăng kí quản lí nguồn:
Việc đăng kí, quản lí lực lượng DBDV phải có kế hoạch thường xuyên,
chặt chẽ và chính xác, đăng kí quản lí cả con người và phương tiện kĩ thuật.
Đối với QNDB, được tiến hành đăng kí, quản lí tại nơi cư trú, do Ban chỉ
huy quân sự xã (phường), ban chỉ huy quân sự huyện (quận, thị xã, thành phố trực
thuộc tỉnh) thực hiện.
12

Đăng kí quản lí phải chính xác theo từng chuyên ngành quân sự, độ tuổi, loại
sức khoẻ, hoàn cảnh gia đình, ...