Giáo án bài lý thuyết Luật thơ
Mục tiêu bài học: Giúp HS
Về kiến thức:
Hiểu được khái niệm về luật thơ, các thể thơ Việt Nam được chia thành 3 nhóm: thể thơ truyền thống của dân tộc (lục bát, song thất lục bát, hát nói), thể thơ Đường luật (ngũ ngôn, thất ngôn tứ tuyệt & bát cú), thể thơ hiện đại (5 tiếng, 7 tiếng, 8 tiếng, hỗn hợp, thơ tự do, thơ - văn xuôi,…);
Thấy được vai trò của tiếng trong luật thơ: tiếng là một nhân tố để xác định thể thơ, vần của tiếng là cơ sở của vần thơ, thanh của tiếng tạo ra nhịp điệu và sự hài thanh,…;
Xác định được luật thơ trong các thể thơ lục bát, song thất lục bát, ngũ ngôn, thất ngôn (tứ tuyệt và bát cú): số câu trong bài, số tiếng trong mỗi dòng thơ; sự hiệp vần giữa các câu thơ; sự phân nhịp trong các câu thơ; sự hài thanh trong câu thơ và bài thơ; kết cấu, sự phân khổ trong bài thơ;
Phát hiện ra những yếu tố kế thừa và đổi mới của thơ ca hiện đại so với thơ ca truyền thống.
Về kĩ năng:
Nhận biết và phân tích được luật thơ ở một bài thơ cụ thể thuộc thể lục bát, song thất lục bát, ngũ ngôn và thất ngôn Đường luật (tứ tuyệt và bát cú);
Đọc - hiểu một bài thơ theo đặc trưng của luật thơ;
Về thái độ:
Thấy được cái hay, cái đẹp của ngôn ngữ tiếng Việt, từ đó có thái độ trân trọng, yêu quý, giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt;
Trau dồi tình yêu thơ ca, thấy được sự độc đáo, đa dạng, nét đặc sắc của các thể thơ Việt Nam, trân trọng những sáng tạo thơ ca của thi nhân;
Sử dụng ngôn từ nghệ thuật nhằm đạt hiệu quả cao trong giao tiếp nghệ thuật cũng như giao tiếp trong đời sống.
Phương pháp, phương tiện dạy học
Phương pháp
GV: sử dụng phương pháp: thuyết trình, vấn đáp, thảo luận nhóm, dạy học dự án, WebQuest - khám phá trên mạng,…
Phương tiện
GV: SGK Ngữ văn 12, tập 1; giáo án; bảng biểu;…
HS: SGK Ngữ văn 12, tập 1; vở ghi, vở soạn bài
Tiến trình dạy học
Ổn định tổ chức, kiểm tra sĩ số
Kiểm tra bài cũ:
Câu hỏi: Khi chứng minh Tố Hữu đặc biệt thành công trong việc vận dụng những thể thơ truyền thống của dân tộc đặc biệt là thơ lục bát, bạn An lấy bài Khi con tu hú, Việt Bắc,… làm dẫn chứng. Tuy nhiên, An có chép sai một vài từ trong bài Khi con tu hú. Quan sát đoạn thơ dưới đây, theo em, bạn An chép sai những từ nào? Hãy dựa vào kiến thức về thể thơ để sửa lại cho đúng? Bạn nào trả lời đúng và nhanh nhất sẽ ghi được 10 điểm.
“Khi con tu hú gọi bầy
Lúa chiêm đang chín, trái xoài ngọt dần
Vườn râm dậy tiếng ve kêu
Bắp rây vàng hạt đầy sân nắng đào”
Đáp án + Sai từ “xoài” vì không hiệp vần với từ “bầy” ở câu lục, từ “xoài” lại cùng thanh với từ “dần”. Sửa từ “xoài” thành từ “cây”.
+ Sai từ “kêu” vì không hiệp vần với từ “dần” ở câu trên, không hiệp vần với từ “sân” ở câu dưới. Sửa từ “kêu” thành “ngân”.
Hoạt động dạy bài mới:
Lời vào bài: Các em thân mến! Nhà thơ Nga Raxun Gamzatop đã từng thổ lộ:
THƠ CA
“Có công việc làm, hẳn có lúc ngừng tay,
Có cuộc hành trình phải có mươi phút nghỉ.
Thơ vừa là nghỉ ngơi, vừa là việc đầy lao lực,
Thơ vừa là chỗ dừng chân, vừa là cuộc hành trình.

Thơ như bài hát ru, ngây ngất đầu giường thơ bé
Như mơ ước mùa xuân, như khát vọng chiến công
Tôi yêu thơ và thơ liền hiển hiện.
Thơ đã sinh ra, tình yêu cũng đến cùng.

Khi tôi nhỏ, thơ giống như bà mẹ.
Tôi lớn lên, thơ lại giống người yêu.
Chăm sóc tuổi già, thơ sẽ làm con gái,
Lúc từ giã cõi đời, kỉ niệm hóa thơ lưu…”
Thơ ca là một trong những “niềm vui cao cả nhất mà loài người tạo ra cho mình” (C.Mac). Khám phá về thơ và công việc làm thơ là một hành trình đầy thú vị, bất ngờ. Trong CT, SGK Ngữ văn THCS, các em đã được học các bài làm thơ Tập làm thơ bốn chữ, Tập làm thơ năm chữ, Làm thơ lục bát,