Ngày soạn Ngày ôn thi :


Vợ nhặt ( Kim Lân )


* Mục đích chuyên đề giúp các em củng cố những nội dung cơ bản xung quanh tác phẩm “Vợ nhặt” của nhà văn Kim Lân.
- Ý nghĩa nhan đề và nghệ thuật xây dựng tình huống.
- Hình ảnh người nông dân Việt Nam trong bối cảnh làng quê ngày đói.
- Giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo độc đáo.
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế, sắc sảo.
- Nghệ thuật sử dụng ngôn ngữ đối thoại tài tình.


KIẾN THỨC CƠ BẢN
1 – Nhà văn Kim Lân
- Kim Lân (1920 – 2007), tên khai sinh là Nguyễn Văn Tài, quê ở xã Tân Hồng, huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh. Kim Lân tham gia Hội Văn hoá cứu quốc từ năm 1944, sau đó liên tục hoạt động văn học nghệ thuật phục vụ kháng chiến và cách mạng. Năm 2001, ông được tặng Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật.
- Các tác phẩm tiêu biểu : tập truyện Nên vợ nên chồng (– 1955), tập truyện Con chó xấu xí (1962)…
- Kim Lân là cây bút chuyên viết truyện ngắn. Đề tài quen thuộc của ông là cuộc sống nông thôn và người nông dân. Ông có những trang viết đặc sắc về phong tục và đời sống làng quê. Ông viết chân thật, xúc động về cuộc sống và người dân quê mà ông hiểu sâu sắc cảnh ngộ và tâm lí của họ.
2 – Truyện ngắn Vợ nhặt
a. Hoàn cảnh ra đời
- Vợ nhặt là truyện ngắn xuất sắc của Kim Lân in trong tập Con chó xấu xí (1962) Tiền thân của truyện là tiểu thuyết Xóm ngụ cư – được viết sau CM Tháng Tám nhưng dang dở và thất lạc bản thảo. Sau khi hoà bình lập lại (1954), ông đựa vào một phần cốt truyện cũ để viết truyện ngắn này.
- Bối cảnh xã hội của Vợ nhặt : Phát xít Nhật bắt nhân dân ta nhổ lúa trồng đay nên vào đầu năm 1945 (tháng 3), nạn đói khủng khiếp diễn ra. Chỉ trong vòng vài tháng, từ Quảng Trị đến Bắc kì, hơn 2 triệu đồng bào ta chết đói , cướp đi 1/10 dân số của Việt Nam.
b. Tóm tắt truyện
c. Ý nghĩa nhan đề: Nhan đề “Vợ nhặt” thâu tóm giá trị nội dung tư tưởng tác phẩm:
+ Những thứ nhặt được thường là những thứ không ra gì ( Thân phận con người bị rẻ rúng như cái rơm, cái rác, có thể "nhặt" ở bất kì đâu, bất kì lúc nào. Người ta hỏi vợ, cưới vợ, còn ở đây Tràng "nhặt" vợ. Đó thực chất là sự khốn cùng của hoàn cảnh.
+ Trong thực tế "vợ" là sự trân trọng, người vợ là người xây tổ ấm. Trong tác phẩm, gia đình Tràng từ khi có người vợ nhặt, mọi người trở nên gắn bó, quây quần, chăm lo, thu vén cho tổ ấm của mình => Khát vọng hạnh phúc và niềm tin của con người trong cảnh khốn cùng.
+ Ngoài ra, nhan đề Vợ nhặt đã gói trọn tình huống truyện độc đáo của tác phẩm – tình huống “cười ra nước mắt”.
d. Tình huống truyện
Tình huống truyện của tác phẩm này một phần thể hiện ngay trong nhan đề tác phẩm : Vợ nhặt. Anh Tràng đã “nhặt” được vợ ở chợ, như người ta nhặt được một thứ đồ vật vô chủ nào đó. Người ta lấy vợ có dạm hỏi, cưới xin đàng hoàng, có cỗ bàn dù ít cũng phải một vài mâm. Tràng lấy vợ nhờ một câu nói đùa và bốn bát bánh đúc.
Đây quả là một tình huống vừa lạ, bất ngờ, vô lí nhưng cũng vừa tự nhiên, hợp lí. Bất ngờ, vô lí bởi lẽ, người như Tràng mà lấy được vợ, thậm chí có vợ theo. Hơn nữa, trong thời buổi đói khát hoành hành dữ dội, người như Tràng, nuôi thân chẳng xong mà dám lấy vợ ! Nhưng tình huống cũng tự nhiên, hợp lí là vì : “Người ta có gặp bước khó khăn, đói khổ này, người ta mới lấy đến” Tràng. Còn với Tràng thì đây là “dịp may” hiếm có, hơn nữa “may ra mà qua khỏi được cái tao đoạn này” thì anh cũng có vợ.
Tràng và người đàn bà kia như hai cành củi khô nhưng họ đã chụm vào nhau để nhen lên ngọn lửa. Tội nghiệp thay, người này thì cần hạnh phúc còn người kia thì lại cần chỗ dựa. Một người vì tình yêu, người kia vì miếng ăn. Nói tóm lại là họ liều, nhưng cái liều kia của họ làm người ta bật khóc. Bây giờ thì họ là người dũng cảm, dũng cảm bởi vì họ dám nắm tay nhau để bước qua ranh giới của sự sống và cái chết