SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO PHÚ THỌ
TRƯỜNG THPT TAM DƯƠNG II


BÁO CÁO GIẢI PHÁP

TỪNG BƯỚC HÌNH THÀNH KĨ NĂNG GIẢI
BÀI TOÁN LƯỢNG CHẤT DƯ CHO HỌC SINH
LỚP 8 TRONG MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN

Tên tác giả
Đơn vị công tác

:
: Trường THCS

MỤC LỤC

A. PHẦN MỞ ĐẦU..............................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài...........................................................................................1
2. Mục tiêu, nhiệm vụ giải pháp........................................................................1
3. Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp.................................................................2
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.................................................................3
5) Phương pháp tiến hành..................................................................................3
B. PHẦN NỘI DUNG...........................................................................................4
1. Cơ sở lý luận thực hiện giải pháp..................................................................4
2. Thực trạng.....................................................................................................5
2.1. Thuận lợi.................................................................................................5
2.2. Khó khăn................................................................................................6
3. Những biện pháp giải quyết vấn đề...............................................................6
3.1. Xác định các khó khăn của học sinh ở bài toán lượng dư......................6
3.2. Hướng dẫn quy trình giải bài toán lượng chất dư theo các bước cụ thể,
rõ ràng............................................................................................................7
3.3. Sử dụng video AI, infographic và sách truyện nhằm tăng tính trực quan
và tiếp thu của học sinh...............................................................................11
3.4. Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập về bài toán lượng chất dư theo mức
độ.................................................................................................................13
4. Khả năng áp dụng........................................................................................17
4.1. Thời gian áp dụng có hiệu quả.............................................................17

4.2. Khả năng thay thế giải pháp hiện có....................................................17
4.3. Khả năng áp dụng.................................................................................18
C. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC.................................................................................18
1.Thành công – Hạn chế..................................................................................18
1.1. Thành công...........................................................................................18
1.2.Hạn chế..................................................................................................19
1.3. Mặt mạnh, mặt yếu...............................................................................19
1.4. Nguyên nhân và các yếu tố tác động....................................................20
1.5. Phân tích đánh giá các vấn đề về thực trạng mà giải pháp đặt ra.........20
2. Kết quả đạt được..........................................................................................21
D. KẾT LUẬN CHUNG.....................................................................................24
1. Kết luận.......................................................................................................24
2. Kiến nghị.....................................................................................................24

A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Chương trình Khoa học tự nhiên 8 theo định hướng phát triển năng lực
yêu cầu học sinh không chỉ nắm kiến thức mà còn biết vận dụng kiến thức để
giải quyết các vấn đề học tập và thực tiễn. Trong đó, bài toán xác định lượng
chất dư là một dạng toán quan trọng của phần Hóa học, đòi hỏi học sinh phải
huy động đồng thời nhiều kiến thức và kĩ năng như: phản ứng hóa học, phương
trình hóa học, khái niệm mol và kĩ năng tính toán theo phương trình.
Qua thực tế giảng dạy môn Khoa học tự nhiên 8, tôi nhận thấy nhiều học
sinh gặp khó khăn khi giải bài toán lượng chất dư. Các em thường lúng túng
trong việc xác định chất phản ứng hết, chất dư; nhầm lẫn giữa lượng chất ban
đầu và lượng chất cần theo phương trình hóa học; chưa hình thành được quy
trình giải bài toán rõ ràng nên dễ mắc sai sót.
Bên cạnh đó, học sinh lớp 8 còn hạn chế về khả năng tư duy trừu tượng,
trong khi bài toán lượng chất dư lại mang tính logic và tính toán cao. Nếu chỉ
tiếp cận nội dung bằng lời giảng và bảng viết, nhiều học sinh khó hình dung bản
chất của phản ứng hóa học và mối quan hệ tỉ lệ giữa các chất. Vì vậy, việc tăng
cường các hình thức học tập trực quan, sinh động thông qua công nghệ, đặc biệt
là ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), sẽ giúp học sinh dễ tiếp cận kiến thức, quan sát
được quá trình phản ứng, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu và ghi nhớ.
Xuất phát từ những lí do trên, tôi lựa chọn đề tài “Từng bước hình thành
kĩ năng giải bài toán lượng chất dư cho học sinh lớp 8 trong môn Khoa học
tự nhiên” nhằm kết hợp rèn luyện kĩ năng giải toán với việc ứng dụng công
nghệ AI và các hình thức học tập trực quan, giúp học sinh tiếp cận kiến thức một
cách dễ hiểu, hứng thú hơn, qua đó nâng cao hiệu quả dạy học môn Khoa học tự
nhiên ở nhà trường.
2. Mục tiêu, nhiệm vụ giải pháp
Đề tài được thực hiện nhằm:
1

- Giúp học sinh lớp 8 hiểu rõ bản chất của bài toán lượng chất dư, không
làm bài theo cảm tính;
- Hình thành cho học sinh quy trình giải bài toán lượng chất dư theo từng
bước cụ thể, dễ hiểu và có thể vận dụng linh hoạt;
- Nâng cao kĩ năng tính toán hóa học và khả năng vận dụng kiến thức
phần Hóa học môn Khoa học tự nhiên 8;
- Tăng cường khả năng tiếp cận và tiếp thu kiến thức của học sinh thông
qua các hình thức học tập trực quan, đặc biệt là ứng dụng video AI;
- Góp phần nâng cao hứng thú học tập và hiệu quả dạy học môn Khoa học
tự nhiên ở nhà trường.
Để đạt được các mục tiêu trên, đề tài tập trung thực hiện các nhiệm vụ
sau:
- Khảo sát, phân tích những khó khăn chủ yếu của học sinh khi giải bài
toán lượng chất dư;
- Xây dựng và hướng dẫn học sinh quy trình giải bài toán lượng chất dư
theo các bước rõ ràng, logic;
- Ứng dụng video AI trong dạy học nhằm hỗ trợ học sinh tiếp cận kiến
thức một cách trực quan, sinh động;
- Kết hợp sách truyện khoa học để tăng khả năng tiếp thu, mở rộng hiểu
biết và củng cố kiến thức cho học sinh;
- Xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập về bài toán lượng chất dư theo
mức độ từ đơn giản đến phức tạp, phù hợp với năng lực của học sinh.
3. Ý nghĩa và tác dụng của giải pháp
Giải pháp giúp học sinh hiểu rõ bản chất bài toán lượng chất dư, xác định
đúng chất phản ứng hết và chất dư dựa trên tỉ lệ mol trong phương trình hóa học,
khắc phục tình trạng làm bài theo cảm tính.
Thông qua việc hướng dẫn quy trình giải bài toán theo từng bước cụ thể,
học sinh hình thành được kĩ năng giải toán khoa học, logic, có thể vận dụng linh

2

hoạt vào các dạng bài toán hóa học khác trong chương trình Khoa học tự nhiên
8.
Việc ứng dụng video AI và các hình thức học tập trực quan giúp học sinh
dễ tiếp cận kiến thức, tăng hứng thú học tập và nâng cao khả năng tiếp thu, đặc
biệt đối với học sinh trung bình và yếu.
Bên cạnh đó, hệ thống câu hỏi, bài tập từ đơn giản đến phức tạp giúp học
sinh được rèn luyện thường xuyên, củng cố kiến thức và nâng cao dần năng lực
giải bài toán lượng chất dư.
Qua đó, giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả dạy học phần Hóa học môn
Khoa học tự nhiên 8, phù hợp với định hướng đổi mới giáo dục hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là học sinh lớp 8A1 và 8A3 trường
………..
Phạm vi nghiên cứu tập trung vào: Nội dung Phần 1: Chất và biến đổi
chất với Chủ đề 1: Phản ứng hoá học và Chủ đề 2: Acid – Base – pH – Oxide –
Muối trong chương trình Khoa học tự nhiên 8 bộ sách Cánh Diều;
5) Phương pháp tiến hành
Trong quá trình thực hiện đề tài, tôi sử dụng các phương pháp sau:
- Phương pháp điều tra, khảo sát: Khảo sát thực trạng và những khó khăn
của học sinh khi giải bài toán lượng chất dư thông qua bài kiểm tra, quan sát và
trao đổi trong quá trình học tập.
- Phương pháp phân tích – tổng hợp: Phân tích nội dung chương trình,
sách giáo khoa Khoa học tự nhiên 8 (bộ sách Cánh Diều), từ đó lựa chọn và xây
dựng các biện pháp rèn luyện kĩ năng giải bài toán lượng chất dư phù hợp.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Áp dụng các giải pháp đã đề xuất
trong quá trình giảng dạy, đặc biệt là hướng dẫn quy trình giải bài toán lượng
chất dư và tổ chức cho học sinh luyện tập theo mức độ.
3

- Phương pháp trực quan – công nghệ: Sử dụng video AI và các hình thức
học tập trực quan nhằm hỗ trợ học sinh tiếp cận kiến thức dễ hiểu, sinh động
hơn.
- Phương pháp đánh giá, so sánh: Đánh giá kết quả học tập của học sinh
trước và sau khi áp dụng giải pháp để rút ra hiệu quả của đề tài.
B. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận thực hiện giải pháp
Đề tài “Từng bước hình thành kĩ năng giải bài toán lượng chất dư cho
học sinh lớp 8 trong môn Khoa học tự nhiên” được xây dựng trên cơ sở yêu
cầu đổi mới giáo dục theo hướng phát triển năng lực học sinh và bám sát nội
dung chương trình Khoa học tự nhiên 8 – bộ sách Cánh Diều.
Theo Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Ban Chấp hành
Trung ương Đảng, giáo dục phổ thông cần chuyển mạnh từ việc truyền thụ kiến
thức sang rèn luyện năng lực, đặc biệt là năng lực tư duy, năng lực giải quyết
vấn đề và khả năng vận dụng kiến thức của học sinh. Điều này đặt ra yêu cầu
trong dạy học các môn khoa học phải chú trọng rèn luyện kĩ năng học tập thông
qua các dạng bài tập có tính vận dụng và logic.
Thực hiện tinh thần đó, Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 (ban hành
kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT) xác định môn Khoa học tự nhiên ở
cấp THCS có nhiệm vụ hình thành cho học sinh năng lực khoa học tự nhiên,
trong đó nhấn mạnh việc vận dụng kiến thức hóa học để giải các bài toán tính
theo phương trình hóa học. Ở lớp 8, bài toán xác định lượng chất dư là dạng
toán quan trọng, góp phần rèn luyện tư duy phân tích, kĩ năng so sánh và kĩ năng
tính toán cho học sinh.
Trong chương trình Khoa học tự nhiên 8 – bộ sách Cánh Diều, các kiến
thức về phản ứng hóa học, phương trình hóa học, mol và tính theo phương trình
hóa học là nền tảng trực tiếp để hình thành kĩ năng giải bài toán lượng chất dư.
Trên cơ sở đó, các bài học về acid và base, đặc biệt là phản ứng acid–base, được
4

sử dụng như những tình huống điển hình để học sinh vận dụng kĩ năng xác định
chất phản ứng hết, chất dư và lượng chất dư sau phản ứng.
Tuy nhiên, do đây là dạng toán mới, mang tính tổng hợp, trong khi học
sinh lớp 8 còn hạn chế về tư duy trừu tượng và kĩ năng phân tích, nhiều em gặp
khó khăn nếu không có quy trình giải bài rõ ràng. Vì vậy, việc tổ chức rèn luyện
kĩ năng giải bài toán lượng chất dư theo từng bước cụ thể, kết hợp với các hình
thức hỗ trợ học tập trực quan như video minh họa bằng AI và tài liệu đọc đơn
giản, sẽ giúp học sinh dễ tiếp cận kiến thức, hiểu đúng bản chất của phản ứng và
nâng cao hiệu quả học tập.
Từ những cơ sở lí luận trên, việc xây dựng và thực hiện các giải pháp
nhằm từng bước hình thành kĩ năng giải bài toán lượng chất dư cho học sinh lớp
8 là phù hợp với yêu cầu của chương trình giáo dục phổ thông mới, nội dung
sách giáo khoa hiện hành và thực tiễn dạy học môn Khoa học tự nhiên.
2. Thực trạng
2.1. Thuận lợi
Chương trình Khoa học tự nhiên 8 – bộ sách Cánh Diều được thiết kế theo
định hướng phát triển năng lực, trong đó nội dung phần Hóa học, đặc biệt là các
bài về phản ứng hóa học, phương trình hóa học, mol và tính theo phương trình,
tạo nền tảng thuận lợi để rèn luyện kĩ năng giải bài toán lượng chất dư cho học
sinh.
Nhà trường và tổ chuyên môn quan tâm đến việc đổi mới phương pháp
dạy học, tạo điều kiện cho giáo viên linh hoạt lựa chọn các hình thức tổ chức
dạy học nhằm nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh.
Học sinh lớp 8 đã được trang bị những kiến thức hóa học cơ bản và bước
đầu có khả năng thực hiện các phép tính đơn giản, sẵn sàng tiếp nhận dạng toán
mới nếu được hướng dẫn theo lộ trình phù hợp.

5

Điều kiện cơ sở vật chất và thiết bị dạy học của nhà trường cơ bản đáp
ứng yêu cầu tổ chức các hoạt động dạy học, đặc biệt là việc sử dụng phương tiện
trực quan và công nghệ hỗ trợ.
2.2. Khó khăn
Bài toán lượng chất dư là dạng toán mới, có tính tổng hợp cao, yêu cầu
học sinh phải vận dụng đồng thời nhiều kiến thức và kĩ năng, trong khi phần lớn
học sinh chưa hình thành được cách tiếp cận và quy trình giải bài rõ ràng.
Nhiều học sinh chưa hiểu sâu bản chất của phản ứng hóa học, chưa nắm
chắc tỉ lệ mol trong phương trình hóa học, dẫn đến việc xác định sai chất phản
ứng hết và chất dư.
Học sinh thường nhầm lẫn giữa lượng chất ban đầu và lượng chất cần
theo phương trình, hoặc so sánh các đại lượng chưa cùng đơn vị, làm cho kết
quả tính toán thiếu chính xác.
Khả năng tư duy logic và kĩ năng tính toán của một bộ phận học sinh còn
hạn chế, đặc biệt là học sinh trung bình và yếu, nên dễ mất tự tin khi gặp dạng
toán này.
Việc tiếp cận kiến thức chủ yếu thông qua lời giảng và bài tập trong sách
giáo khoa khiến một số học sinh khó hình dung bản chất phản ứng, chưa tạo
được hứng thú học tập và chưa phát huy được tính chủ động của các em.
3. Những biện pháp giải quyết vấn đề
3.1. Xác định các khó khăn của học sinh ở bài toán lượng dư
Qua thực tế giảng dạy và theo dõi quá trình học tập của học sinh lớp 8, có
thể nhận thấy học sinh gặp nhiều khó khăn khi tiếp cận và giải bài toán lượng
chất dư trong môn Khoa học tự nhiên. Những khó khăn chủ yếu thể hiện ở các
khía cạnh sau:
Trước hết, nhiều học sinh chưa hiểu rõ bản chất của bài toán lượng chất
dư, chưa nhận thức được rằng phản ứng hóa học xảy ra theo tỉ lệ xác định, nên
6

không phải mọi chất tham gia đều phản ứng hết. Do đó, học sinh thường có xu
hướng suy luận cảm tính, cho rằng chất nào cho nhiều hơn thì chất đó dư.
Thứ hai, học sinh chưa nắm vững vai trò của phương trình hóa học trong
việc giải bài toán. Nhiều em viết phương trình chỉ mang tính hình thức, chưa
biết khai thác tỉ lệ mol giữa các chất để làm căn cứ so sánh, dẫn đến việc xác
định sai chất phản ứng hết và chất dư.
Bên cạnh đó, học sinh còn gặp khó khăn trong việc quy đổi dữ kiện ban
đầu về mol. Các em dễ nhầm lẫn giữa khối lượng, thể tích và số mol, hoặc so
sánh trực tiếp các đại lượng chưa cùng đơn vị, làm cho quá trình giải bài thiếu
chính xác.
Ngoài ra, phần lớn học sinh chưa hình thành được quy trình giải bài toán
lượng chất dư một cách rõ ràng, logic. Khi làm bài, các em thường bỏ qua bước
phân tích, so sánh theo phương trình hóa học, dẫn đến trình bày bài giải rời rạc,
thiếu cơ sở khoa học.
Cuối cùng, do bài toán lượng chất dư mang tính trừu tượng và tính toán
cao, trong khi khả năng tư duy logic của học sinh lớp 8 còn hạn chế, nhiều em
cảm thấy khó hiểu, thiếu tự tin và không hứng thú khi gặp dạng toán này.
Những khó khăn trên cho thấy việc xác định rõ nguyên nhân và tổ chức
rèn luyện kĩ năng giải bài toán lượng chất dư theo từng bước cụ thể là hết sức
cần thiết nhằm giúp học sinh tiếp cận dạng toán này một cách hiệu quả.
3.2. Hướng dẫn quy trình giải bài toán lượng chất dư theo các bước cụ thể, rõ
ràng
Bước 1: Đọc đề và phân tích hệ thống dữ kiện, yêu cầu của bài toán.
Đây là bước khởi đầu quan trọng giúp học sinh hình thành tư duy phân
tích trước khi bắt tay vào tính toán. Học sinh cần xác định rõ các chất tham gia
phản ứng là gì và các số liệu đề bài cung cấp thuộc về đại lượng nào (khối
lượng, thể tích, hay nồng độ CM, C%). Giáo viên cần rèn luyện cho học sinh thói
quen đặt câu hỏi: "Đề bài cho gì?" và "Đề bài hỏi gì?" (như tìm chất dư, tính
7

lượng sản phẩm hay nồng độ sau phản ứng). Việc xác định đúng mục tiêu ngay
từ đầu giúp các em tránh được tình trạng lạc đề hoặc bỏ sót yêu cầu ở các bước
sau.
Bước 2: Quy đổi đồng nhất toàn bộ dữ kiện về đơn vị số mol (n).
Trong hóa học định lượng, số mol là ngôn ngữ chung để các chất tương
tác với nhau. Giáo viên cần nhấn mạnh nguyên tắc: "Chưa đổi về mol thì chưa
được so sánh". Tùy vào trạng thái của chất, học sinh áp dụng các công thức phù
hợp:
Đổi khối lượng sang mol
n=

m
M

Đổi thể tích khí (ở đktc) sang mol
n=

V
22,4

Đổi dung dịch sang mol chất tan (nếu đề cho nồng độ)
n=

C % ⋅m dd
hoặc n=C M ⋅
100 ⋅ M

Việc quy đổi này giúp đơn giản hóa các con số phức tạp và chuẩn bị dữ
liệu tinh gọn cho bước lập tỉ lệ tiếp theo.
Bước 3: Thiết lập và cân bằng phương trình hóa học.
Phương trình hóa học chính là sơ đồ biểu diễn bản chất của phản ứng và
là căn cứ pháp lý duy nhất để tính toán. Học sinh phải viết đúng công thức hóa
học của các chất tham gia và sản phẩm, sau đó tiến hành cân bằng để xác định
hệ số tỉ lệ.
Giáo viên cần giúp học sinh nhận thức sâu sắc rằng các hệ số này chính là
tỉ lệ vàng; nếu cân bằng sai, toàn bộ logic về chất hết và chất dư sẽ bị phá vỡ
hoàn toàn. Ghi rõ các hệ số này ngay dưới phương trình là một mẹo nhỏ giúp
học sinh không bị nhầm lẫn khi thực hiện phép chia ở bước 4.
8

Bước 4: Xác định chất phản ứng hết và chất dư – Bước trọng tâm của
bài toán.
Để tránh việc phán đoán chủ quan, giáo viên hướng dẫn học sinh sử dụng
phương pháp so sánh tỉ số thống nhất: lấy số mol thực tế đề bài cho chia cho hệ
số tương ứng trong phương trình hóa học.
Với mỗi chất tham gia phản ứng, tính:
n
´
h ệ s o´ trong phương tr ´ı nh

So sánh các giá trị thu được:
- Giá trị nhỏ hơn → chất phản ứng hết;
- Chất còn lại → chất dư.
Giáo viên cần khẳng định mạnh mẽ: chất phản ứng hết chính là chìa khóa
duy nhất để tính toán lượng sản phẩm và lượng các chất khác đã tham gia phản
ứng.
Bước 5: Tính toán lượng sản phẩm và lượng chất còn dư sau phản
ứng.
Dựa trên số mol của chất phản ứng hết đã xác định ở bước trước, học sinh
sử dụng quy tắc "nhân chéo chia ngang" theo tỉ lệ phương trình để tìm ra số mol
của các chất sản phẩm và số mol chất dư đã tham gia phản ứng.
Đối với chất dư, lượng còn lại sau thí nghiệm sẽ được tính bằng công
thức:
ndư =nban đ ´´a u−nđ ~a ph ả n ứ ng

Cuối cùng, học sinh thực hiện bước chuyển đổi ngược lại từ số mol về các
đơn vị mà đề bài yêu cầu như gam, lít hay nồng độ để hoàn thiện lời giải. Việc
tuân thủ quy trình này giúp học sinh có một bản đồ tư duy rõ ràng, biến những
bài toán phức tạp trở nên dễ kiểm soát và chính xác.

9

Ví dụ: Nung 10,8 g Al với 16,0 g S tạo thành nhôm sunfua. Sau phản
ứng, chất nào dư? Tính khối lượng chất dư.
Bước 1. Đọc đề – xác định dữ kiện và yêu cầu
Chất tham gia: Al, S
Dữ kiện: m Al=10,8 g; mS =16,0 g
Yêu cầu: xác định chất dư và khối lượng chất dư
Bước 2. Quy đổi về số mol
M Al=27 g/mol  n Al =
M S =32g/mol  n S=

10,8
=0,4 mol
27

16,0
=0,5 mol
32

Bước 3. Viết và cân bằng phương trình hóa học
2 Al +3 S → A l 2 S3

Hệ số:

2

3

1

Bước 4. Xác định chất phản ứng hết và chất dư (chia hệ số)
Tính

n
n
n 0,5
0,4
: Al = =0,2; S = ≈ 0,1667
´
hệ s o´ 2
2
3
3

Giá trị nhỏ hơn là 0,1667 ⇒ S phản ứng hết, Al dư.
Bước 5. Tính lượng Al dư
Vì S hết, tính lượng Al đã phản ứng theo tỉ lệ:
n Al p h ả n
n Al d ư =n Al −n Al p h ản

ứ ng

ứ ng

=

2
2
n S= × 0,5=0,3333 mol
3
3

=0,4−0,3333=0,0667 molm Al d ư =n ⋅ M =0,0667 ×27 ≈ 1,8 g

Kết luận: S phản ứng hết, Al dư khoảng 1,8 g.

10

3.3. Sử dụng video AI, infographic và sách truyện nhằm tăng tính trực quan
và tiếp thu của học sinh
Trong chương trình Khoa học Tự nhiên 8 (bộ sách Cánh Diều), dạng bài
toán lượng chất dư là nội dung mà nhiều học sinh cảm thấy khó hiểu, rối và dễ
nhầm lẫn. Sự khó khăn của học sinh không chỉ đến từ việc phải vận dụng kiến
thức hóa học mà còn xuất phát từ việc các em không hình dung được mối quan
hệ giữa các chất trong phản ứng. Khi tiếp cận bài học chủ yếu qua chữ viết, công
thức và các phép tính, học sinh thường học một cách máy móc, dẫn đến việc
không xác định đúng chất phản ứng hết, chất còn dư, cũng như không ghi nhớ
được quy trình giải bài.
Trước thực tế đó, giáo viên đã sử dụng các tính năng hỗ trợ tạo nội dung
trực quan của Gemini để thiết kế video AI minh họa kiến thức, với mục đích làm
rõ bản chất bài toán, không mô tả hay thay thế thí nghiệm hóa học. Các video
này tập trung thể hiện sự tương quan “thiếu – thừa” giữa các chất tham gia phản
ứng thông qua hình ảnh, ký hiệu và màu sắc trực quan. Nhờ vậy, học sinh có thể
dễ dàng quan sát và hiểu được vì sao có chất phản ứng hết, có chất còn dư, thay
vì chỉ suy luận khô khan qua các con số.
Việc sử dụng video AI được tạo từ Gemini giúp bài học trở nên sinh động
hơn, đồng thời giảm đáng kể cảm giác rắc rối khi học sinh tiếp cận dạng toán
lượng chất dư. Học sinh không còn cảm thấy lúng túng khi phải so sánh tỉ lệ, bởi
hình ảnh minh họa giúp các em nhanh chóng nắm bắt bản chất vấn đề. Qua đó,
học sinh hiểu bài nhanh hơn và ghi nhớ kiến thức tốt hơn.
Bên cạnh video, giáo viên tiếp tục khai thác tính năng tạo infographic của
Gemini để hệ thống hóa kiến thức một cách khoa học và dễ nhớ. Các
infographic được thiết kế dưới dạng sơ đồ các bước giải bài toán lượng chất dư,
bảng so sánh tỉ lệ và các lưu ý quan trọng. Cách trình bày ngắn gọn, trực quan
giúp học sinh không bị rối khi thực hiện nhiều bước giải, đồng thời hạn chế các
lỗi sai thường gặp trong quá trình làm bài.

11

Ngoài ra, giáo viên sử dụng Gemini để xây dựng các câu chuyện ngắn,
tình huống minh họa gần gũi với đời sống dưới dạng sách truyện hoặc đoạn đọc
ngắn. Những câu chuyện này giúp chuyển hóa kiến thức hóa học trừu tượng
thành những hình ảnh quen thuộc, dễ hiểu. Thông qua đó, học sinh tiếp cận khái
niệm chất dư – chất hết một cách nhẹ nhàng, tự nhiên, không còn cảm giác sợ
hoặc ngại khi gặp dạng bài toán này.
Việc kết hợp video AI, infographic và sách truyện có sự hỗ trợ của
Gemini đã giúp đơn giản hóa nội dung học tập, làm cho kiến thức trở nên trực
quan, mạch lạc và dễ ghi nhớ hơn. Học sinh không chỉ hiểu bài tốt hơn mà còn
hình thành được thói quen học tập logic, có hệ thống, từng bước vượt qua sự
khó hiểu và rắc rối vốn có của dạng toán lượng chất dư.
Như vậy, việc khai thác các tính năng của Gemini trong dạy học không
nhằm mục đích phô trương công nghệ, mà hướng đến nâng cao hiệu quả tiếp thu
kiến thức của học sinh, giúp bài học Khoa học Tự nhiên 8 trở nên dễ hiểu, dễ
nhớ và phù hợp hơn với năng lực nhận thức của học sinh.
Sách truyện tạo từ gemini

Infographic, sơ đồ

12

3.4. Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập về bài toán lượng chất dư theo mức
độ
Hệ thống câu hỏi, bài tập được xây dựng theo các mức độ tăng dần nhằm
giúp học sinh từng bước hình thành, củng cố và phát triển kĩ năng giải bài toán
lượng chất dư, phù hợp với đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 8.
Mức Độ 1: Nhận Biết

13

Tập trung vào việc nhận diện dạng toán chất dư qua các dấu hiệu bề mặt.
Học sinh cần phân biệt được khi nào cần lập tỉ lệ và ghi nhớ các công thức
chuyển đổi cơ bản.
Bài 1, Trong các đề bài sau, đề bài nào thuộc dạng bài toán lượng chất
dư?
A. Cho 5,6g sắt tác dụng vừa đủ với dung dịch HCl .
B. Đốt cháy hoàn toàn 3,1g phosphorus trong bình chứa 5lít khí oxygen.
C. Nhiệt phân hoàn toàn 10g CaC O3thu được khí C O2.
D. Hòa tan 2,3g sodium vào nước dư.
Bài 2. Để xác định chất phản ứng hết trong phản ứng tổng quát
aA +bB → cC

cần so sánh hai tỉ số nào sau đây?
A. n A ⋅ avà n B ⋅ b
B.

mA
m
và B
a
b

C.

nA
n
và B
a
b
nA

nB

D. M và M
A
B
Bài 3. Trong phản ứng hóa học có chất dư, đại lượng của chất nào được
dùng để tính khối lượng h