SKKN CHỦ NHIỆM THCS

- 0 / 0
(Tài liệu chưa được thẩm định)
Nguồn:
Người gửi: Hoàng Trọng Kỳ Anh
Ngày gửi: 10h:42' 24-03-2026
Dung lượng: 788.5 KB
Số lượt tải: 52
Nguồn:
Người gửi: Hoàng Trọng Kỳ Anh
Ngày gửi: 10h:42' 24-03-2026
Dung lượng: 788.5 KB
Số lượt tải: 52
Số lượt thích:
0 người
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
BIỆN PHÁP
ĐỀ TÀI:
NÂNG CAO NĂNG LỰC PHÒNG, CHỐNG
BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG VÀ XÂY DỰNG
VĂN HÓA KHÔNG GIAN MẠNG AN TOÀN
CHO HỌC SINH THCS
Tác giả:
Đơn vị:
MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU...................................................................................................5
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................5
2. Mục đích nghiên cứu.............................................................................8
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................8
4. Phương pháp nghiên cứu......................................................................9
5. Tính mới và tính sáng tạo của sáng kiến..............................................9
B. NỘI DUNG..............................................................................................10
1. Cơ sở lý luận.......................................................................................10
2. Cơ sở thực tiễn....................................................................................11
3. Biện pháp thực hiện............................................................................15
Biện pháp 1. Tổ chức diễn đàn "Góc nhìn Gen Z - Nói không với bạo lực
học đường" thông qua hình thức sắm vai và xử lý tình huống thực tế 15
Biện pháp 2. Xây dựng “Bộ quy tắc ứng xử văn minh trên không gian
mạng” và tổ chức các hoạt động giáo dục an ninh mạng thông qua học
liệu số trực quan..................................................................................20
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
1
Chữ viết tắt
2
3
THCS
4
5
6
7
8
SKKN
GVCN
HS
BGH
BGD&ĐT
NĐ-CP
TT-BGDĐT
9
Gen Z
Giải nghĩa
Sáng kiến kinh
nghiệm
Trung học cơ sở
Giáo viên chủ
nhiệm
Học sinh
Ban giám hiệu
Bộ Giáo dục và Đào
tạo
Nghị định - Chính
phủ
Thông tư - Bộ Giáo
dục và Đào tạo
Thế hệ Z (Những
người sinh từ
khoảng 1997 đến
2012)
4
5
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục đang nỗ lực thực hiện
đổi mới căn bản và toàn diện theo tinh thần của Chương trình
giáo dục phổ thông 2018, việc hình thành và phát triển năng
lực, phẩm chất cho học sinh không chỉ dừng lại ở các kiến thức
văn hóa mà còn đặc biệt chú trọng đến kỹ năng sống và đạo
đức hành vi. Đối với bậc học Trung học cơ sở, đặc biệt là học
sinh khối lớp 9, đây là giai đoạn bản lề với những biến đổi tâm
sinh lý vô cùng phức tạp khi các em đang đứng trước ngưỡng
cửa của sự trưởng thành và những áp lực căng thẳng từ kỳ thi
tuyển sinh vào lớp 10. Thực trạng bạo lực học đường hiện nay
không còn là vấn đề mới nhưng lại đang biến tướng dưới nhiều
hình thức tinh vi và mức độ nguy hiểm ngày càng gia tăng, từ
những va chạm vật lý trực tiếp đến các hình thức bạo lực tinh
thần trên không gian mạng. Tại địa bàn phường Bình Hưng Hòa,
quận Bình Tân, nơi tập trung mật độ dân cư nhập cư đông đúc
với đa số phụ huynh là lao động tự do hoặc công nhân trực tiếp
sản xuất, việc quản lý và giáo dục con cái gặp rất nhiều rào cản
về mặt thời gian và phương pháp. Nhiều gia đình mải mê mưu
sinh nên chưa thực sự sát sao trong việc nắm bắt tâm tư, tình
cảm của con trẻ, dẫn đến việc các em dễ bị lôi kéo vào những
nhóm hội tiêu cực hoặc tự giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực.
Qua thực tế công tác chủ nhiệm tại trường THCS Lạc Long
Quân, tôi nhận thấy tình trạng học sinh xích mích, dẫn đến ẩu
đả diễn ra với tần suất đáng báo động, không chỉ ở học sinh
nam mà ngay cả các học sinh nữ cũng tham gia vào những vụ
việc này với tính chất gay gắt không kém. Trong năm học trước
khi đảm nhận vai trò chủ nhiệm lớp 8, tôi đã chứng kiến trung
6
bình mỗi học kỳ xảy ra khoảng ba vụ việc nghiêm trọng liên
quan đến bạo lực học đường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín
của tập thể lớp và tâm lý học tập của các em. Bước sang năm
học 2025 - 2026, với tư cách là giáo viên chủ nhiệm lớp 9, tôi
nhận thức sâu sắc rằng nếu không có những biện pháp can
thiệp kịp thời và mang tính hệ thống, những mâu thuẫn âm ỉ
này sẽ bùng phát thành những hậu quả khó lường. Bên cạnh đó,
sự bùng nổ của mạng xã hội như Facebook, TikTok hay Zalo đã
tạo ra một môi trường ảo nhưng để lại hệ lụy thực, nơi mà một
lời bình luận khiếm nhã hay một hành động "hủy kết bạn" cũng
có thể trở thành mồi lửa cho những cuộc thanh toán ngoài đời
thực. Xuất phát từ những trăn trở về việc bảo vệ học sinh trước
các nguy cơ bạo lực và mong muốn xây dựng một môi trường sư
phạm an toàn, lành mạnh, tôi đã nghiên cứu và triển khai đề
tài: “Nâng cao năng lực phòng, chống bạo lực học đường
và xây dựng văn hóa không gian mạng an toàn cho học
sinh THCS” nhằm đúc kết những kinh nghiệm thực tiễn và đưa
ra các giải pháp khả thi nhất.
7
Hình 1: Infographic: Thực trạng bạo lực học đường và mạng xã
hội tại THCS
Bảng 1: Khảo sát thực trạng nhận thức và hành vi của
học sinh lớp 9 tại thời điểm đầu năm học (Tổng số: 45
học sinh)
Tiêu chí khảo sát
Số lượng (HS)
Tỉ lệ (%)
32
71,1%
38
84,4%
25
55,6%
12
26,7%
8
17,8%
Từng chứng kiến
hoặc tham gia vào
các vụ ẩu đả trong
trường
Thường xuyên sử
dụng mạng xã hội
trên 3 tiếng mỗi
ngày
Từng bị xúc phạm
hoặc tranh cãi gắt
gao trên không
gian mạng
Biết cách báo cáo
hoặc tìm trợ giúp
khi gặp bạo lực
mạng
Cha mẹ thường
xuyên kiểm soát
hoạt động trên
internet của em
8
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích cốt lõi của sáng kiến này là nhằm trang bị cho
học sinh khối lớp 9 tại trường THCS Lạc Long Quân những kiến
thức nền tảng và kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ bản thân trước
các hành vi bạo lực, đồng thời hình thành tư duy phê phán và
ứng xử văn minh khi tham gia vào môi trường mạng internet.
Đề tài tập trung vào việc tìm kiếm và thực hiện các giải pháp
mang tính phòng ngừa từ xa, giúp học sinh nhận diện được các
dấu hiệu của xung đột để chủ động hóa giải thay vì đối đầu trực
tiếp. Thông qua các hoạt động giáo dục tích hợp, sáng kiến
hướng đến việc thay đổi thái độ và hành vi của những học sinh
có xu hướng cá biệt, xây dựng tinh thần đoàn kết, tương thân
tương ái trong tập thể lớp, từ đó kéo giảm tỉ lệ các vụ ẩu đả
xuống mức thấp nhất. Hơn thế nữa, mục đích của nghiên cứu
còn là thiết lập một sợi dây liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và
gia đình, đặc biệt là đối với những phụ huynh thuộc diện dân cư
nhập cư, giúp họ hiểu rõ tầm quan trọng của việc đồng hành
cùng con cái trong việc xây dựng văn hóa ứng xử trực tuyến và
phòng chống tệ nạn xã hội.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trọng tâm của sáng kiến này là tập
thể học sinh lớp 9... do tôi trực tiếp làm chủ nhiệm tại trường
THCS Lạc Long Quân, quận Bình Tân trong năm học 2025 2026, bao gồm cả những học sinh có nguy cơ cao tham gia vào
bạo lực và những học sinh thường xuyên tiếp xúc với mạng xã
hội mà chưa có kỹ năng lọc thông tin. Phạm vi nghiên cứu bao
quát các hoạt động diễn ra trong giờ sinh hoạt lớp, các buổi
ngoại khóa chuyên đề, các tương tác trên nhóm cộng đồng của
lớp và quá trình phối hợp giáo dục giữa giáo viên chủ nhiệm với
9
phụ huynh học sinh. Ngoài ra, nghiên cứu cũng mở rộng ra việc
phân tích các hành vi ứng xử của học sinh trên không gian
mạng để tìm ra mối liên hệ giữa các mâu thuẫn ảo và những vụ
việc bạo lực thực tế xảy ra tại khuôn viên nhà trường và khu vực
lân cận.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của các kết luận
rút ra, tôi đã sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu
khác nhau trong quá trình thực hiện sáng kiến. Trước hết là
phương pháp nghiên cứu lý luận, thông qua việc tìm hiểu các
văn bản quy phạm pháp luật, các nghị định của Chính phủ về
môi trường giáo dục an toàn và các tài liệu tâm lý học lứa tuổi
dậy thì. Tiếp theo là phương pháp quan sát sư phạm, tôi trực
tiếp theo dõi thái độ, cử chỉ và cách ứng xử của học sinh trong
các giờ học, giờ ra chơi và cả những biểu hiện của các em trên
mạng xã hội để kịp thời phát hiện những biến động tâm lý bất
thường. Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi được thực hiện
vào đầu năm học nhằm thống kê thực trạng hiểu biết của các
em về bạo lực học đường và an ninh mạng, tạo cơ sở dữ liệu để
so sánh đối chiếu sau khi áp dụng biện pháp. Cuối cùng là
phương pháp thực nghiệm giáo dục, trong đó tôi triển khai các
mô hình lớp học tự quản, hộp thư điều em muốn nói và các buổi
diễn đàn tranh biện để đánh giá hiệu quả thực tế của các giải
pháp đã đề ra.
5. Tính mới và tính sáng tạo của sáng kiến
Sáng kiến này mang tính mới ở chỗ không chỉ dừng lại ở
việc giáo dục đạo đức truyền thống mà đã tích hợp nhuần
nhuyễn giữa việc phòng chống bạo lực học đường vật lý với việc
xây dựng "hàng rào kỹ thuật" về văn hóa trên không gian
10
mạng, một vấn đề cực kỳ nhức nhối trong thời đại số hiện nay.
Tính sáng tạo thể hiện qua việc thiết kế các hoạt động trải
nghiệm thực tế thay vì những bài giảng lý thuyết khô khan, giúp
học sinh tự đóng vai vào các tình huống xung đột để tự tìm ra
lối thoát hòa bình. Đặc biệt, sáng kiến đã đưa ra các giải pháp
đặc thù phù hợp với đối tượng con em dân cư nhập cư tại quận
Bình Tân, tận dụng các công nghệ số để duy trì sự kết nối giữa
giáo viên và những phụ huynh bận rộn. Việc chuyển đổi từ tư
duy "xử phạt khi có sự cố" sang "phòng ngừa và xây dựng niềm
tin" chính là điểm đột phá giúp lớp học do tôi chủ nhiệm đạt
được thành tích chưa để xảy ra bất kỳ vụ đánh nhau nào kể từ
đầu năm học, dù trước đó đây là một tập thể có nhiều bất ổn về
mặt kỷ luật.
B. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
Hệ thống lý luận về phòng chống bạo lực học đường và xây
dựng văn hóa mạng an toàn cho học sinh được xây dựng trên
nền tảng các văn bản pháp quy của Nhà nước và các học thuyết
về tâm lý học giáo dục hiện đại. Theo Nghị định số 80/2017/NĐCP của Chính phủ quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành
mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường, việc tạo
dựng một không gian sư phạm không có sự đe dọa về thể xác
và tinh thần là trách nhiệm cốt lõi của mỗi cơ sở giáo dục. Bạo
lực học đường không chỉ đơn thuần là các hành vi xâm phạm
thân thể như đánh đập, gây thương tích mà còn bao gồm các
hình thức bạo lực tinh thần, bạo lực ngôn từ và sự cô lập xã hội.
Trong kỷ nguyên số, khái niệm này đã mở rộng sang hình thức
bạo lực trực tuyến, nơi các hành vi tấn công, nhục mạ hoặc lan
truyền thông tin sai sự thật trên mạng xã hội có thể gây ra
11
những tổn thương tâm lý sâu sắc và kéo dài hơn cả các vết
thương vật lý.
Bên cạnh đó, Thông tư số 06/2019/TT-BGDDT quy định quy
tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ
thông đã nhấn mạnh vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc
thiết lập các chuẩn mực hành vi giữa học sinh với học sinh dựa
trên tinh thần tôn trọng và thấu hiểu. Lý thuyết về tâm lý học
lứa tuổi khẳng định rằng học sinh lớp 9 đang ở giai đoạn cuối
của thời kỳ dậy thì, khi nhu cầu khẳng định cái tôi cá nhân đạt
đến đỉnh điểm. Các em rất nhạy cảm với các phản hồi từ bạn bè
và xã hội, dẫn đến xu hướng dễ bị kích động hoặc thực hiện các
hành vi bốc đồng để bảo vệ "danh dự" ảo hoặc thực tế. Việc xây
dựng văn hóa không gian mạng an toàn chính là áp dụng các
nguyên tắc của an ninh mạng kết hợp với đạo đức học đường
vào môi trường số, giúp học sinh nhận diện được quyền và trách
nhiệm của mình khi tương tác trực tuyến, từ đó hình thành "bộ
lọc" tự nhiên trước các luồng thông tin độc hại. Chính vì vậy, cơ
sở lý luận của sáng kiến này khẳng định rằng việc kết hợp giáo
dục kỹ năng sống với kỷ luật tích cực là giải pháp bền vững nhất
để ngăn chặn bạo lực từ gốc rễ.
2. Cơ sở thực tiễn
Trường THCS Lạc Long Quân đóng trên địa bàn phường
Bình Hưng Hòa, quận Bình Tân, là một khu vực có tốc độ đô thị
hóa nhanh với thành phần dân cư vô cùng đa dạng, trong đó tỉ
lệ dân nhập cư chiếm ưu thế. Đặc thù kinh tế của địa phương
khiến phần lớn phụ huynh phải lao động với cường độ cao, làm
việc theo ca kíp hoặc buôn bán nhỏ lẻ, dẫn đến quỹ thời gian
dành cho việc quan sát và chia sẻ cùng con cái bị hạn chế tối
đa. Điều này tạo ra một khoảng trống giáo dục gia đình, khiến
12
các em học sinh vốn đang ở độ tuổi nhạy cảm dễ bị ảnh hưởng
bởi những thói hư tật xấu ngoài xã hội hoặc sa đà vào các hội
nhóm không lành mạnh trên mạng internet. Thực tế cho thấy,
nhiều phụ huynh chỉ biết đến những mâu thuẫn của con mình
khi sự việc đã bùng phát thành ẩu đả nghiêm trọng hoặc khi
nhận được thông báo kỷ luật từ nhà trường.
Hình 2: Sơ đồ các yếu tố tác động đến hành vi học sinh
Trong năm học trước, khi tôi đảm nhiệm công tác chủ
nhiệm lớp 8, tình hình kỷ luật của tập thể lớp có nhiều diễn biến
phức tạp với tỉ lệ học sinh tham gia đánh nhau ở mức cao, trung
bình mỗi học kỳ xảy ra ít nhất ba vụ việc nghiêm trọng. Các vụ
việc này không chỉ xuất phát từ những xích mích nhỏ trong lớp
mà thường bắt nguồn từ những lời thách thức, lăng mạ trên
mạng xã hội. Đặc biệt, tình trạng học sinh nữ tham gia đánh
nhau và quay video clip phát tán lên mạng đang có xu hướng
gia tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường văn hóa học
đường. Khi bước vào năm học 2025 - 2026 với vai trò chủ nhiệm
lớp 9, tôi đã tiến hành khảo sát thực tế trên 45 học sinh của lớp
mình để nắm bắt chính xác thực trạng nhận thức của các em
13
trước khi triển khai các biện pháp can thiệp. Kết quả khảo sát
đầu năm cho thấy một bức tranh đáng lo ngại về mức độ am
hiểu pháp luật và kỹ năng ứng xử của các em.
Bảng 2: Thống kê chi tiết thực trạng nhận thức và hành
vi của học sinh lớp 9... trước khi áp dụng sáng kiến (Tổng
số: 45 học sinh)
STT
Nội dung
Mức độ
Số lượng
khảo sát
nhận thức
(HS)
Hiểu rõ
5
11,1%
Hiểu sơ sài
12
26,7%
28
62,2%
8
17,8%
22
48,9%
15
33,3%
Tỉ lệ (%)
Hiểu rõ các
quy định
pháp luật
1
về bạo lực
học đường
và an ninh
mạng
Chưa biết
gì
Kỹ năng xử
lý khi bị
2
bạn bè đe
Biết cách
dọa hoặc
hóa giải
lôi kéo
đánh nhau
Dùng bạo
lực để tự
vệ
Im lặng
chịu
14
đựng/Lo sợ
Tần suất
tham gia
các cuộc
3
tranh cãi,
Thường
nói xấu
xuyên
20
44,4%
18
40,0%
7
15,6%
6
13,3%
25
55,6%
14
31,1%
nhau trên
mạng xã
hội
Thỉnh
thoảng
Không bao
giờ
Sự quan
tâm, kiểm
soát của
4
cha mẹ đối
Quan tâm
với hoạt
sát sao
động mạng
của học
sinh
Chỉ quan
tâm khi có
sự cố
Bỏ mặc
hoàn toàn
Nhìn vào bảng số liệu khảo sát, có thể thấy tỉ lệ học sinh
chưa hiểu biết về pháp luật chiếm tới hơn 60%, trong khi gần
một nửa số học sinh trong lớp có tư duy sử dụng bạo lực để giải
15
quyết mâu thuẫn. Đây chính là "nguồn lửa" tiềm tàng cho các
vụ ẩu đả. Thêm vào đó, tỉ lệ học sinh thường xuyên tham gia
vào các cuộc tranh cãi trên mạng xã hội đạt mức 44,4%, cho
thấy môi trường mạng đang là nơi khởi phát chính cho những
mâu thuẫn ngoài đời thực. Để trực quan hóa sự chênh lệch giữa
các tiêu chí, tôi đã xây dựng biểu đồ so sánh thực trạng nhận
thức đầu năm học.
(Gợi ý: Biểu đồ thể hiện sự tương quan giữa tỉ lệ học sinh "Chưa
biết gì về luật" và tỉ lệ học sinh "Sẵn sàng dùng bạo lực", cho
thấy mối liên hệ mật thiết giữa sự thiếu hiểu biết và hành vi
tiêu cực).
Ngoài các số liệu định lượng, qua các buổi phỏng vấn sâu
với những học sinh có cá tính mạnh trong lớp, tôi nhận thấy các
em thường có tâm lý muốn "làm đại ca" hoặc muốn gây sự chú
ý trên mạng để cảm thấy mình quan trọng. Những học sinh nữ
lại thường vướng vào các mâu thuẫn liên quan đến tình cảm
tuổi học trò hoặc những lời bình luận mang tính đố kỵ về ngoại
hình trên Facebook. Tất cả những yếu tố này, cộng với sự lỏng
lẻo trong quản lý của gia đình do đặc thù dân cư nhập cư, đã
đặt ra một thách thức vô cùng lớn cho công tác chủ nhiệm.
Chính vì thế, việc thiết kế một quy trình can thiệp đồng bộ, từ
giáo dục nhận thức đến rèn luyện kỹ năng thực tế, là con đường
duy nhất để xây dựng một tập thể lớp 9 đoàn kết, an toàn và
văn minh.
3. Biện pháp thực hiện
Biện pháp 1. Tổ chức diễn đàn "Góc nhìn Gen Z - Nói
không với bạo lực học đường" thông qua hình thức sắm
vai và xử lý tình huống thực tế
Mục đích của biện pháp
16
Biện pháp này được thực hiện nhằm thay đổi căn bản nhận
thức của học sinh từ việc tiếp thu lý thuyết thụ động sang việc
trải nghiệm và giải quyết vấn đề trực tiếp. Thông qua hình thức
diễn đàn, học sinh được đặt vào vị trí của những người trong
cuộc để thấu hiểu cảm xúc của nạn nhân, sự hối hận của người
gây ra bạo lực và trách nhiệm của những người chứng kiến.
Điều này đặc biệt quan trọng với học sinh lớp 9 tại trường THCS
Lạc Long Quân, nơi các em có cá tính mạnh và thường chịu ảnh
hưởng từ môi trường sống phức tạp của khu vực dân cư nhập
cư. Mục tiêu cuối cùng là giúp các em rèn luyện kỹ năng làm
chủ cảm xúc, kỹ năng thương lượng và biết cách tìm kiếm sự trợ
giúp thay vì sử dụng nắm đấm để khẳng định bản thân.
Cách thức và các bước thực hiện
Để biện pháp này đạt được tính khả thi và hiệu quả cao, tôi
đã triển khai quy trình tổ chức theo bốn bước cụ thể, đảm bảo
tính khoa học và sự tham gia chủ động của tất cả học sinh trong
lớp.
Bước 1: Thu thập và xây dựng kho tình huống thực tế từ
chính học sinh
Thay vì sử dụng các tình huống giả định xa rời thực tế, tôi
đã thực hiện một cuộc khảo sát kín thông qua "Hộp thư điều em
muốn nói" để các em tự kể lại những mâu thuẫn mà mình đã
từng gặp hoặc chứng kiến. Từ hơn 30 câu chuyện thực tế về
những cái "nhìn đểu", những lời thách thức trên mạng hay sự đố
kỵ về ngoại hình của các nữ sinh, tôi đã chọn lọc ra 5 tình
huống điển hình nhất để xây dựng kịch bản diễn đàn. Việc sử
dụng chất liệu thực tế từ chính đời sống của các em giúp diễn
đàn trở nên gần gũi, khiến học sinh cảm thấy tiếng nói của
mình được lắng nghe và tôn trọng.
17
Bước 2: Thiết kế kịch bản và phân vai thực hiện
Sau khi có tình huống, tôi chia lớp thành 4 nhóm tương
ứng với các tổ. Mỗi nhóm nhận một tình huống và có một tuần
để xây dựng kịch bản ngắn không quá 5 phút. Điểm mấu chốt là
kịch bản phải được cắt ngang ở thời điểm mâu thuẫn đạt đến
đỉnh điểm (trước khi xảy ra đánh nhau). Các vai diễn bao gồm:
người gây hấn, nạn nhân, nhóm bạn hùa theo và nhóm bạn can
ngăn. Tôi đóng vai trò cố vấn, hướng dẫn các em cách diễn đạt
ngôn ngữ hình thể và lời thoại sao cho phản ánh đúng thực tế
tâm lý của học sinh lớp 9 nhưng vẫn đảm bảo tính sư phạm.
Bước 3: Tổ chức diễn đàn thảo luận tập trung và xử lý
tình huống
Trong tiết sinh hoạt lớp theo chủ điểm, các nhóm sẽ lần
lượt trình diễn kịch bản của mình. Sau khi vở kịch dừng lại ở cao
trào, tôi sẽ đặt câu hỏi cho khán giả (những học sinh còn lại):
"Nếu là người chứng kiến, em sẽ làm gì?", "Nếu là nạn nhân, em
có cách ứng xử nào khác để mâu thuẫn không leo thang?". Lúc
này, học sinh sẽ cùng nhau tranh biện và đưa ra các giải pháp
khác nhau. Tôi sử dụng một Infographic minh họa về quy trình 5
bước hóa giải xung đột để định hướng các em đi đến kết luận
hòa bình nhất.
18
Hình 3: Infographic quy trình 5 bước hóa giải xung đột
Bước 4: Đúc kết bài học và thực hiện cam kết bằng Phiếu
tự đánh giá
Kết thúc buổi diễn đàn, mỗi học sinh sẽ hoàn thành một
Phiếu học tập cá nhân. Phiếu này không chỉ kiểm tra kiến thức
về pháp luật mà còn là một bản cam kết hành động về việc
không tham gia và không cổ xúy cho bạo lực học đường. Tôi thu
lại phiếu để theo dõi sự biến chuyển trong tư duy của từng em,
đặc biệt là những em từng có lịch sử tham gia các vụ ẩu đả ở
năm học trước.
Phiếu học tập: Kỹ năng nhận diện và ứng phó với
bạo lực
Họ
và
tên
học
sinh: ............................................................ Lớp: 9...
Câu 1: Theo em, đâu là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn
đến các vụ đánh nhau trong học sinh hiện nay? (Học sinh tự trả
lời dựa trên trải nghiệm cá nhân)
……………………………………………………………………………..
.
19
……………………………………………………………………………..
.
Câu 2: Khi chứng kiến một người bạn đang bị nhóm bạn
khác vây quanh và có ý định đánh đập, em sẽ chọn cách ứng xử
nào sau đây? Giải thích lý do vì sao.
A. Đứng ngoài cổ vũ và quay clip lại để đăng mạng xã hội.
B. Bỏ đi chỗ khác vì không muốn liên lụy đến bản thân.
C. Ngay lập tức thông báo cho giáo viên chủ nhiệm hoặc
bác bảo vệ.
D. Xông vào tham gia đánh cùng để bênh vực bạn mình.
……………………………………………………………………………..
.
……………………………………………………………………………..
.
Câu 3: Hãy viết một thông điệp ngắn (Slogan) mà em
muốn gửi đến tập thể lớp về việc xây dựng môi trường học
đường không bạo lực.
……………………………………………………………………………..
.
……………………………………………………………………………..
.
Điều kiện cần thiết để thực hiện biện pháp
Để biện pháp này đạt hiệu quả cao nhất, cần đảm bảo các
điều kiện sau:
Về cơ sở vật chất: Cần có máy chiếu hoặc tivi để trình
chiếu Infographic và các đoạn clip tình huống nếu có.
Không gian lớp học cần được sắp xếp linh hoạt để tạo sân
khấu nhỏ cho học sinh biểu diễn.
20
Về phía giáo viên: Giáo viên chủ nhiệm cần đóng vai trò là
người truyền cảm hứng và điều phối trung lập, tránh việc
áp đặt suy nghĩ hoặc chỉ trích học sinh ngay trong diễn
đàn, tạo môi trường an toàn để các em bộc lộ tâm tư thực
sự.
Về phía học sinh: Cần có sự chuẩn bị chu đáo về kịch bản
và tinh thần hợp tác cao trong các buổi thảo luận nhóm.
Hình ảnh minh họa thực tế hoạt động
Biện pháp này đã được tôi áp dụng xuyên suốt học kỳ I của
năm học 2025 - 2026. Kết quả cho thấy, thay vì việc dùng nắm
đấm để giải quyết mâu thuẫn như năm học trước, học sinh đã
bắt đầu biết sử dụng ngôn ngữ để đối thoại. Đặc biệt, các nhóm
học sinh nữ "cá biệt" đã có sự thay đổi rõ rệt khi chủ động đến
gặp tôi để nhờ hòa giải những xích mích nhỏ, thay vì lôi kéo bạn
bè để giải quyết ngoài cổng trường. Đây chính là tiền đề vững
chắc để tôi tiếp tục triển khai các biện pháp chuyên sâu hơn về
không gian mạng an toàn.
Biện pháp 2. Xây dựng “Bộ quy tắc ứng xử văn minh trên
không gian mạng” và tổ chức các hoạt động giáo dục an
ninh mạng thông qua học liệu số trực quan
Mục đích của biện pháp
BIỆN PHÁP
ĐỀ TÀI:
NÂNG CAO NĂNG LỰC PHÒNG, CHỐNG
BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG VÀ XÂY DỰNG
VĂN HÓA KHÔNG GIAN MẠNG AN TOÀN
CHO HỌC SINH THCS
Tác giả:
Đơn vị:
MỤC LỤC
A. MỞ ĐẦU...................................................................................................5
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................5
2. Mục đích nghiên cứu.............................................................................8
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.........................................................8
4. Phương pháp nghiên cứu......................................................................9
5. Tính mới và tính sáng tạo của sáng kiến..............................................9
B. NỘI DUNG..............................................................................................10
1. Cơ sở lý luận.......................................................................................10
2. Cơ sở thực tiễn....................................................................................11
3. Biện pháp thực hiện............................................................................15
Biện pháp 1. Tổ chức diễn đàn "Góc nhìn Gen Z - Nói không với bạo lực
học đường" thông qua hình thức sắm vai và xử lý tình huống thực tế 15
Biện pháp 2. Xây dựng “Bộ quy tắc ứng xử văn minh trên không gian
mạng” và tổ chức các hoạt động giáo dục an ninh mạng thông qua học
liệu số trực quan..................................................................................20
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
1
Chữ viết tắt
2
3
THCS
4
5
6
7
8
SKKN
GVCN
HS
BGH
BGD&ĐT
NĐ-CP
TT-BGDĐT
9
Gen Z
Giải nghĩa
Sáng kiến kinh
nghiệm
Trung học cơ sở
Giáo viên chủ
nhiệm
Học sinh
Ban giám hiệu
Bộ Giáo dục và Đào
tạo
Nghị định - Chính
phủ
Thông tư - Bộ Giáo
dục và Đào tạo
Thế hệ Z (Những
người sinh từ
khoảng 1997 đến
2012)
4
5
A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh toàn ngành giáo dục đang nỗ lực thực hiện
đổi mới căn bản và toàn diện theo tinh thần của Chương trình
giáo dục phổ thông 2018, việc hình thành và phát triển năng
lực, phẩm chất cho học sinh không chỉ dừng lại ở các kiến thức
văn hóa mà còn đặc biệt chú trọng đến kỹ năng sống và đạo
đức hành vi. Đối với bậc học Trung học cơ sở, đặc biệt là học
sinh khối lớp 9, đây là giai đoạn bản lề với những biến đổi tâm
sinh lý vô cùng phức tạp khi các em đang đứng trước ngưỡng
cửa của sự trưởng thành và những áp lực căng thẳng từ kỳ thi
tuyển sinh vào lớp 10. Thực trạng bạo lực học đường hiện nay
không còn là vấn đề mới nhưng lại đang biến tướng dưới nhiều
hình thức tinh vi và mức độ nguy hiểm ngày càng gia tăng, từ
những va chạm vật lý trực tiếp đến các hình thức bạo lực tinh
thần trên không gian mạng. Tại địa bàn phường Bình Hưng Hòa,
quận Bình Tân, nơi tập trung mật độ dân cư nhập cư đông đúc
với đa số phụ huynh là lao động tự do hoặc công nhân trực tiếp
sản xuất, việc quản lý và giáo dục con cái gặp rất nhiều rào cản
về mặt thời gian và phương pháp. Nhiều gia đình mải mê mưu
sinh nên chưa thực sự sát sao trong việc nắm bắt tâm tư, tình
cảm của con trẻ, dẫn đến việc các em dễ bị lôi kéo vào những
nhóm hội tiêu cực hoặc tự giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực.
Qua thực tế công tác chủ nhiệm tại trường THCS Lạc Long
Quân, tôi nhận thấy tình trạng học sinh xích mích, dẫn đến ẩu
đả diễn ra với tần suất đáng báo động, không chỉ ở học sinh
nam mà ngay cả các học sinh nữ cũng tham gia vào những vụ
việc này với tính chất gay gắt không kém. Trong năm học trước
khi đảm nhận vai trò chủ nhiệm lớp 8, tôi đã chứng kiến trung
6
bình mỗi học kỳ xảy ra khoảng ba vụ việc nghiêm trọng liên
quan đến bạo lực học đường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín
của tập thể lớp và tâm lý học tập của các em. Bước sang năm
học 2025 - 2026, với tư cách là giáo viên chủ nhiệm lớp 9, tôi
nhận thức sâu sắc rằng nếu không có những biện pháp can
thiệp kịp thời và mang tính hệ thống, những mâu thuẫn âm ỉ
này sẽ bùng phát thành những hậu quả khó lường. Bên cạnh đó,
sự bùng nổ của mạng xã hội như Facebook, TikTok hay Zalo đã
tạo ra một môi trường ảo nhưng để lại hệ lụy thực, nơi mà một
lời bình luận khiếm nhã hay một hành động "hủy kết bạn" cũng
có thể trở thành mồi lửa cho những cuộc thanh toán ngoài đời
thực. Xuất phát từ những trăn trở về việc bảo vệ học sinh trước
các nguy cơ bạo lực và mong muốn xây dựng một môi trường sư
phạm an toàn, lành mạnh, tôi đã nghiên cứu và triển khai đề
tài: “Nâng cao năng lực phòng, chống bạo lực học đường
và xây dựng văn hóa không gian mạng an toàn cho học
sinh THCS” nhằm đúc kết những kinh nghiệm thực tiễn và đưa
ra các giải pháp khả thi nhất.
7
Hình 1: Infographic: Thực trạng bạo lực học đường và mạng xã
hội tại THCS
Bảng 1: Khảo sát thực trạng nhận thức và hành vi của
học sinh lớp 9 tại thời điểm đầu năm học (Tổng số: 45
học sinh)
Tiêu chí khảo sát
Số lượng (HS)
Tỉ lệ (%)
32
71,1%
38
84,4%
25
55,6%
12
26,7%
8
17,8%
Từng chứng kiến
hoặc tham gia vào
các vụ ẩu đả trong
trường
Thường xuyên sử
dụng mạng xã hội
trên 3 tiếng mỗi
ngày
Từng bị xúc phạm
hoặc tranh cãi gắt
gao trên không
gian mạng
Biết cách báo cáo
hoặc tìm trợ giúp
khi gặp bạo lực
mạng
Cha mẹ thường
xuyên kiểm soát
hoạt động trên
internet của em
8
2. Mục đích nghiên cứu
Mục đích cốt lõi của sáng kiến này là nhằm trang bị cho
học sinh khối lớp 9 tại trường THCS Lạc Long Quân những kiến
thức nền tảng và kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ bản thân trước
các hành vi bạo lực, đồng thời hình thành tư duy phê phán và
ứng xử văn minh khi tham gia vào môi trường mạng internet.
Đề tài tập trung vào việc tìm kiếm và thực hiện các giải pháp
mang tính phòng ngừa từ xa, giúp học sinh nhận diện được các
dấu hiệu của xung đột để chủ động hóa giải thay vì đối đầu trực
tiếp. Thông qua các hoạt động giáo dục tích hợp, sáng kiến
hướng đến việc thay đổi thái độ và hành vi của những học sinh
có xu hướng cá biệt, xây dựng tinh thần đoàn kết, tương thân
tương ái trong tập thể lớp, từ đó kéo giảm tỉ lệ các vụ ẩu đả
xuống mức thấp nhất. Hơn thế nữa, mục đích của nghiên cứu
còn là thiết lập một sợi dây liên kết chặt chẽ giữa nhà trường và
gia đình, đặc biệt là đối với những phụ huynh thuộc diện dân cư
nhập cư, giúp họ hiểu rõ tầm quan trọng của việc đồng hành
cùng con cái trong việc xây dựng văn hóa ứng xử trực tuyến và
phòng chống tệ nạn xã hội.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu trọng tâm của sáng kiến này là tập
thể học sinh lớp 9... do tôi trực tiếp làm chủ nhiệm tại trường
THCS Lạc Long Quân, quận Bình Tân trong năm học 2025 2026, bao gồm cả những học sinh có nguy cơ cao tham gia vào
bạo lực và những học sinh thường xuyên tiếp xúc với mạng xã
hội mà chưa có kỹ năng lọc thông tin. Phạm vi nghiên cứu bao
quát các hoạt động diễn ra trong giờ sinh hoạt lớp, các buổi
ngoại khóa chuyên đề, các tương tác trên nhóm cộng đồng của
lớp và quá trình phối hợp giáo dục giữa giáo viên chủ nhiệm với
9
phụ huynh học sinh. Ngoài ra, nghiên cứu cũng mở rộng ra việc
phân tích các hành vi ứng xử của học sinh trên không gian
mạng để tìm ra mối liên hệ giữa các mâu thuẫn ảo và những vụ
việc bạo lực thực tế xảy ra tại khuôn viên nhà trường và khu vực
lân cận.
4. Phương pháp nghiên cứu
Để đảm bảo tính khoa học và độ tin cậy của các kết luận
rút ra, tôi đã sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu
khác nhau trong quá trình thực hiện sáng kiến. Trước hết là
phương pháp nghiên cứu lý luận, thông qua việc tìm hiểu các
văn bản quy phạm pháp luật, các nghị định của Chính phủ về
môi trường giáo dục an toàn và các tài liệu tâm lý học lứa tuổi
dậy thì. Tiếp theo là phương pháp quan sát sư phạm, tôi trực
tiếp theo dõi thái độ, cử chỉ và cách ứng xử của học sinh trong
các giờ học, giờ ra chơi và cả những biểu hiện của các em trên
mạng xã hội để kịp thời phát hiện những biến động tâm lý bất
thường. Phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi được thực hiện
vào đầu năm học nhằm thống kê thực trạng hiểu biết của các
em về bạo lực học đường và an ninh mạng, tạo cơ sở dữ liệu để
so sánh đối chiếu sau khi áp dụng biện pháp. Cuối cùng là
phương pháp thực nghiệm giáo dục, trong đó tôi triển khai các
mô hình lớp học tự quản, hộp thư điều em muốn nói và các buổi
diễn đàn tranh biện để đánh giá hiệu quả thực tế của các giải
pháp đã đề ra.
5. Tính mới và tính sáng tạo của sáng kiến
Sáng kiến này mang tính mới ở chỗ không chỉ dừng lại ở
việc giáo dục đạo đức truyền thống mà đã tích hợp nhuần
nhuyễn giữa việc phòng chống bạo lực học đường vật lý với việc
xây dựng "hàng rào kỹ thuật" về văn hóa trên không gian
10
mạng, một vấn đề cực kỳ nhức nhối trong thời đại số hiện nay.
Tính sáng tạo thể hiện qua việc thiết kế các hoạt động trải
nghiệm thực tế thay vì những bài giảng lý thuyết khô khan, giúp
học sinh tự đóng vai vào các tình huống xung đột để tự tìm ra
lối thoát hòa bình. Đặc biệt, sáng kiến đã đưa ra các giải pháp
đặc thù phù hợp với đối tượng con em dân cư nhập cư tại quận
Bình Tân, tận dụng các công nghệ số để duy trì sự kết nối giữa
giáo viên và những phụ huynh bận rộn. Việc chuyển đổi từ tư
duy "xử phạt khi có sự cố" sang "phòng ngừa và xây dựng niềm
tin" chính là điểm đột phá giúp lớp học do tôi chủ nhiệm đạt
được thành tích chưa để xảy ra bất kỳ vụ đánh nhau nào kể từ
đầu năm học, dù trước đó đây là một tập thể có nhiều bất ổn về
mặt kỷ luật.
B. NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận
Hệ thống lý luận về phòng chống bạo lực học đường và xây
dựng văn hóa mạng an toàn cho học sinh được xây dựng trên
nền tảng các văn bản pháp quy của Nhà nước và các học thuyết
về tâm lý học giáo dục hiện đại. Theo Nghị định số 80/2017/NĐCP của Chính phủ quy định về môi trường giáo dục an toàn, lành
mạnh, thân thiện, phòng chống bạo lực học đường, việc tạo
dựng một không gian sư phạm không có sự đe dọa về thể xác
và tinh thần là trách nhiệm cốt lõi của mỗi cơ sở giáo dục. Bạo
lực học đường không chỉ đơn thuần là các hành vi xâm phạm
thân thể như đánh đập, gây thương tích mà còn bao gồm các
hình thức bạo lực tinh thần, bạo lực ngôn từ và sự cô lập xã hội.
Trong kỷ nguyên số, khái niệm này đã mở rộng sang hình thức
bạo lực trực tuyến, nơi các hành vi tấn công, nhục mạ hoặc lan
truyền thông tin sai sự thật trên mạng xã hội có thể gây ra
11
những tổn thương tâm lý sâu sắc và kéo dài hơn cả các vết
thương vật lý.
Bên cạnh đó, Thông tư số 06/2019/TT-BGDDT quy định quy
tắc ứng xử trong cơ sở giáo dục mầm non, cơ sở giáo dục phổ
thông đã nhấn mạnh vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc
thiết lập các chuẩn mực hành vi giữa học sinh với học sinh dựa
trên tinh thần tôn trọng và thấu hiểu. Lý thuyết về tâm lý học
lứa tuổi khẳng định rằng học sinh lớp 9 đang ở giai đoạn cuối
của thời kỳ dậy thì, khi nhu cầu khẳng định cái tôi cá nhân đạt
đến đỉnh điểm. Các em rất nhạy cảm với các phản hồi từ bạn bè
và xã hội, dẫn đến xu hướng dễ bị kích động hoặc thực hiện các
hành vi bốc đồng để bảo vệ "danh dự" ảo hoặc thực tế. Việc xây
dựng văn hóa không gian mạng an toàn chính là áp dụng các
nguyên tắc của an ninh mạng kết hợp với đạo đức học đường
vào môi trường số, giúp học sinh nhận diện được quyền và trách
nhiệm của mình khi tương tác trực tuyến, từ đó hình thành "bộ
lọc" tự nhiên trước các luồng thông tin độc hại. Chính vì vậy, cơ
sở lý luận của sáng kiến này khẳng định rằng việc kết hợp giáo
dục kỹ năng sống với kỷ luật tích cực là giải pháp bền vững nhất
để ngăn chặn bạo lực từ gốc rễ.
2. Cơ sở thực tiễn
Trường THCS Lạc Long Quân đóng trên địa bàn phường
Bình Hưng Hòa, quận Bình Tân, là một khu vực có tốc độ đô thị
hóa nhanh với thành phần dân cư vô cùng đa dạng, trong đó tỉ
lệ dân nhập cư chiếm ưu thế. Đặc thù kinh tế của địa phương
khiến phần lớn phụ huynh phải lao động với cường độ cao, làm
việc theo ca kíp hoặc buôn bán nhỏ lẻ, dẫn đến quỹ thời gian
dành cho việc quan sát và chia sẻ cùng con cái bị hạn chế tối
đa. Điều này tạo ra một khoảng trống giáo dục gia đình, khiến
12
các em học sinh vốn đang ở độ tuổi nhạy cảm dễ bị ảnh hưởng
bởi những thói hư tật xấu ngoài xã hội hoặc sa đà vào các hội
nhóm không lành mạnh trên mạng internet. Thực tế cho thấy,
nhiều phụ huynh chỉ biết đến những mâu thuẫn của con mình
khi sự việc đã bùng phát thành ẩu đả nghiêm trọng hoặc khi
nhận được thông báo kỷ luật từ nhà trường.
Hình 2: Sơ đồ các yếu tố tác động đến hành vi học sinh
Trong năm học trước, khi tôi đảm nhiệm công tác chủ
nhiệm lớp 8, tình hình kỷ luật của tập thể lớp có nhiều diễn biến
phức tạp với tỉ lệ học sinh tham gia đánh nhau ở mức cao, trung
bình mỗi học kỳ xảy ra ít nhất ba vụ việc nghiêm trọng. Các vụ
việc này không chỉ xuất phát từ những xích mích nhỏ trong lớp
mà thường bắt nguồn từ những lời thách thức, lăng mạ trên
mạng xã hội. Đặc biệt, tình trạng học sinh nữ tham gia đánh
nhau và quay video clip phát tán lên mạng đang có xu hướng
gia tăng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường văn hóa học
đường. Khi bước vào năm học 2025 - 2026 với vai trò chủ nhiệm
lớp 9, tôi đã tiến hành khảo sát thực tế trên 45 học sinh của lớp
mình để nắm bắt chính xác thực trạng nhận thức của các em
13
trước khi triển khai các biện pháp can thiệp. Kết quả khảo sát
đầu năm cho thấy một bức tranh đáng lo ngại về mức độ am
hiểu pháp luật và kỹ năng ứng xử của các em.
Bảng 2: Thống kê chi tiết thực trạng nhận thức và hành
vi của học sinh lớp 9... trước khi áp dụng sáng kiến (Tổng
số: 45 học sinh)
STT
Nội dung
Mức độ
Số lượng
khảo sát
nhận thức
(HS)
Hiểu rõ
5
11,1%
Hiểu sơ sài
12
26,7%
28
62,2%
8
17,8%
22
48,9%
15
33,3%
Tỉ lệ (%)
Hiểu rõ các
quy định
pháp luật
1
về bạo lực
học đường
và an ninh
mạng
Chưa biết
gì
Kỹ năng xử
lý khi bị
2
bạn bè đe
Biết cách
dọa hoặc
hóa giải
lôi kéo
đánh nhau
Dùng bạo
lực để tự
vệ
Im lặng
chịu
14
đựng/Lo sợ
Tần suất
tham gia
các cuộc
3
tranh cãi,
Thường
nói xấu
xuyên
20
44,4%
18
40,0%
7
15,6%
6
13,3%
25
55,6%
14
31,1%
nhau trên
mạng xã
hội
Thỉnh
thoảng
Không bao
giờ
Sự quan
tâm, kiểm
soát của
4
cha mẹ đối
Quan tâm
với hoạt
sát sao
động mạng
của học
sinh
Chỉ quan
tâm khi có
sự cố
Bỏ mặc
hoàn toàn
Nhìn vào bảng số liệu khảo sát, có thể thấy tỉ lệ học sinh
chưa hiểu biết về pháp luật chiếm tới hơn 60%, trong khi gần
một nửa số học sinh trong lớp có tư duy sử dụng bạo lực để giải
15
quyết mâu thuẫn. Đây chính là "nguồn lửa" tiềm tàng cho các
vụ ẩu đả. Thêm vào đó, tỉ lệ học sinh thường xuyên tham gia
vào các cuộc tranh cãi trên mạng xã hội đạt mức 44,4%, cho
thấy môi trường mạng đang là nơi khởi phát chính cho những
mâu thuẫn ngoài đời thực. Để trực quan hóa sự chênh lệch giữa
các tiêu chí, tôi đã xây dựng biểu đồ so sánh thực trạng nhận
thức đầu năm học.
(Gợi ý: Biểu đồ thể hiện sự tương quan giữa tỉ lệ học sinh "Chưa
biết gì về luật" và tỉ lệ học sinh "Sẵn sàng dùng bạo lực", cho
thấy mối liên hệ mật thiết giữa sự thiếu hiểu biết và hành vi
tiêu cực).
Ngoài các số liệu định lượng, qua các buổi phỏng vấn sâu
với những học sinh có cá tính mạnh trong lớp, tôi nhận thấy các
em thường có tâm lý muốn "làm đại ca" hoặc muốn gây sự chú
ý trên mạng để cảm thấy mình quan trọng. Những học sinh nữ
lại thường vướng vào các mâu thuẫn liên quan đến tình cảm
tuổi học trò hoặc những lời bình luận mang tính đố kỵ về ngoại
hình trên Facebook. Tất cả những yếu tố này, cộng với sự lỏng
lẻo trong quản lý của gia đình do đặc thù dân cư nhập cư, đã
đặt ra một thách thức vô cùng lớn cho công tác chủ nhiệm.
Chính vì thế, việc thiết kế một quy trình can thiệp đồng bộ, từ
giáo dục nhận thức đến rèn luyện kỹ năng thực tế, là con đường
duy nhất để xây dựng một tập thể lớp 9 đoàn kết, an toàn và
văn minh.
3. Biện pháp thực hiện
Biện pháp 1. Tổ chức diễn đàn "Góc nhìn Gen Z - Nói
không với bạo lực học đường" thông qua hình thức sắm
vai và xử lý tình huống thực tế
Mục đích của biện pháp
16
Biện pháp này được thực hiện nhằm thay đổi căn bản nhận
thức của học sinh từ việc tiếp thu lý thuyết thụ động sang việc
trải nghiệm và giải quyết vấn đề trực tiếp. Thông qua hình thức
diễn đàn, học sinh được đặt vào vị trí của những người trong
cuộc để thấu hiểu cảm xúc của nạn nhân, sự hối hận của người
gây ra bạo lực và trách nhiệm của những người chứng kiến.
Điều này đặc biệt quan trọng với học sinh lớp 9 tại trường THCS
Lạc Long Quân, nơi các em có cá tính mạnh và thường chịu ảnh
hưởng từ môi trường sống phức tạp của khu vực dân cư nhập
cư. Mục tiêu cuối cùng là giúp các em rèn luyện kỹ năng làm
chủ cảm xúc, kỹ năng thương lượng và biết cách tìm kiếm sự trợ
giúp thay vì sử dụng nắm đấm để khẳng định bản thân.
Cách thức và các bước thực hiện
Để biện pháp này đạt được tính khả thi và hiệu quả cao, tôi
đã triển khai quy trình tổ chức theo bốn bước cụ thể, đảm bảo
tính khoa học và sự tham gia chủ động của tất cả học sinh trong
lớp.
Bước 1: Thu thập và xây dựng kho tình huống thực tế từ
chính học sinh
Thay vì sử dụng các tình huống giả định xa rời thực tế, tôi
đã thực hiện một cuộc khảo sát kín thông qua "Hộp thư điều em
muốn nói" để các em tự kể lại những mâu thuẫn mà mình đã
từng gặp hoặc chứng kiến. Từ hơn 30 câu chuyện thực tế về
những cái "nhìn đểu", những lời thách thức trên mạng hay sự đố
kỵ về ngoại hình của các nữ sinh, tôi đã chọn lọc ra 5 tình
huống điển hình nhất để xây dựng kịch bản diễn đàn. Việc sử
dụng chất liệu thực tế từ chính đời sống của các em giúp diễn
đàn trở nên gần gũi, khiến học sinh cảm thấy tiếng nói của
mình được lắng nghe và tôn trọng.
17
Bước 2: Thiết kế kịch bản và phân vai thực hiện
Sau khi có tình huống, tôi chia lớp thành 4 nhóm tương
ứng với các tổ. Mỗi nhóm nhận một tình huống và có một tuần
để xây dựng kịch bản ngắn không quá 5 phút. Điểm mấu chốt là
kịch bản phải được cắt ngang ở thời điểm mâu thuẫn đạt đến
đỉnh điểm (trước khi xảy ra đánh nhau). Các vai diễn bao gồm:
người gây hấn, nạn nhân, nhóm bạn hùa theo và nhóm bạn can
ngăn. Tôi đóng vai trò cố vấn, hướng dẫn các em cách diễn đạt
ngôn ngữ hình thể và lời thoại sao cho phản ánh đúng thực tế
tâm lý của học sinh lớp 9 nhưng vẫn đảm bảo tính sư phạm.
Bước 3: Tổ chức diễn đàn thảo luận tập trung và xử lý
tình huống
Trong tiết sinh hoạt lớp theo chủ điểm, các nhóm sẽ lần
lượt trình diễn kịch bản của mình. Sau khi vở kịch dừng lại ở cao
trào, tôi sẽ đặt câu hỏi cho khán giả (những học sinh còn lại):
"Nếu là người chứng kiến, em sẽ làm gì?", "Nếu là nạn nhân, em
có cách ứng xử nào khác để mâu thuẫn không leo thang?". Lúc
này, học sinh sẽ cùng nhau tranh biện và đưa ra các giải pháp
khác nhau. Tôi sử dụng một Infographic minh họa về quy trình 5
bước hóa giải xung đột để định hướng các em đi đến kết luận
hòa bình nhất.
18
Hình 3: Infographic quy trình 5 bước hóa giải xung đột
Bước 4: Đúc kết bài học và thực hiện cam kết bằng Phiếu
tự đánh giá
Kết thúc buổi diễn đàn, mỗi học sinh sẽ hoàn thành một
Phiếu học tập cá nhân. Phiếu này không chỉ kiểm tra kiến thức
về pháp luật mà còn là một bản cam kết hành động về việc
không tham gia và không cổ xúy cho bạo lực học đường. Tôi thu
lại phiếu để theo dõi sự biến chuyển trong tư duy của từng em,
đặc biệt là những em từng có lịch sử tham gia các vụ ẩu đả ở
năm học trước.
Phiếu học tập: Kỹ năng nhận diện và ứng phó với
bạo lực
Họ
và
tên
học
sinh: ............................................................ Lớp: 9...
Câu 1: Theo em, đâu là nguyên nhân phổ biến nhất dẫn
đến các vụ đánh nhau trong học sinh hiện nay? (Học sinh tự trả
lời dựa trên trải nghiệm cá nhân)
……………………………………………………………………………..
.
19
……………………………………………………………………………..
.
Câu 2: Khi chứng kiến một người bạn đang bị nhóm bạn
khác vây quanh và có ý định đánh đập, em sẽ chọn cách ứng xử
nào sau đây? Giải thích lý do vì sao.
A. Đứng ngoài cổ vũ và quay clip lại để đăng mạng xã hội.
B. Bỏ đi chỗ khác vì không muốn liên lụy đến bản thân.
C. Ngay lập tức thông báo cho giáo viên chủ nhiệm hoặc
bác bảo vệ.
D. Xông vào tham gia đánh cùng để bênh vực bạn mình.
……………………………………………………………………………..
.
……………………………………………………………………………..
.
Câu 3: Hãy viết một thông điệp ngắn (Slogan) mà em
muốn gửi đến tập thể lớp về việc xây dựng môi trường học
đường không bạo lực.
……………………………………………………………………………..
.
……………………………………………………………………………..
.
Điều kiện cần thiết để thực hiện biện pháp
Để biện pháp này đạt hiệu quả cao nhất, cần đảm bảo các
điều kiện sau:
Về cơ sở vật chất: Cần có máy chiếu hoặc tivi để trình
chiếu Infographic và các đoạn clip tình huống nếu có.
Không gian lớp học cần được sắp xếp linh hoạt để tạo sân
khấu nhỏ cho học sinh biểu diễn.
20
Về phía giáo viên: Giáo viên chủ nhiệm cần đóng vai trò là
người truyền cảm hứng và điều phối trung lập, tránh việc
áp đặt suy nghĩ hoặc chỉ trích học sinh ngay trong diễn
đàn, tạo môi trường an toàn để các em bộc lộ tâm tư thực
sự.
Về phía học sinh: Cần có sự chuẩn bị chu đáo về kịch bản
và tinh thần hợp tác cao trong các buổi thảo luận nhóm.
Hình ảnh minh họa thực tế hoạt động
Biện pháp này đã được tôi áp dụng xuyên suốt học kỳ I của
năm học 2025 - 2026. Kết quả cho thấy, thay vì việc dùng nắm
đấm để giải quyết mâu thuẫn như năm học trước, học sinh đã
bắt đầu biết sử dụng ngôn ngữ để đối thoại. Đặc biệt, các nhóm
học sinh nữ "cá biệt" đã có sự thay đổi rõ rệt khi chủ động đến
gặp tôi để nhờ hòa giải những xích mích nhỏ, thay vì lôi kéo bạn
bè để giải quyết ngoài cổng trường. Đây chính là tiền đề vững
chắc để tôi tiếp tục triển khai các biện pháp chuyên sâu hơn về
không gian mạng an toàn.
Biện pháp 2. Xây dựng “Bộ quy tắc ứng xử văn minh trên
không gian mạng” và tổ chức các hoạt động giáo dục an
ninh mạng thông qua học liệu số trực quan
Mục đích của biện pháp
 








Các ý kiến mới nhất