ỦY BAN NHÂN DÂN ………………..
TRƯỜNG THCS …………………..

SÁNG KIẾN
SỬ DỤNG PHẦN MỀM PHYPHOX HƯỚNG DẪN HỌC
SINH TÌM HIỂU NỘI DUNG BÀI HỌC TRONG CHỦ ĐỀ
ÂM THANH
MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7

Lĩnh vực: Khoa học tự nhiên
Cấp học: T.H.C.S
Tên tác giả: ………….
Chức danh: Giáo viên

MỤC LỤC
PHẦN MỘT: THỰC TRẠNG...........................................................................................1
PHẦN HAI: NỘI DUNG SÁNG KIẾN.............................................................................2
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC PHÂN HOÁ VÀ GIÁO DỤC STEM.......2
I. Cơ sở lí luận của việc dạy học phân hoá.........................................................................2
II. Cơ sở lí luận dạy học STEM...........................................................................................3
III. Tổng quan về chủ đề Âm thanh trong chương trình THCS............................................4
CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG PHẦN MỀM PHYPHOX
HƯỚNG DẪN HỌC SINH TÌM HIỂU NỘI DUNG BÀI HỌC TRONG CHỦ
ĐỀ ÂM THANH MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7.......................................5
I. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Vật lí và tổng quan về Phyphox................5
II. Xây dựng phương tiện dạy học........................................................................................8
III. Tiến trình dạy học chi tiết phần Âm thanh....................................................................12
PHẦN BA: HIỆU QUẢ MANG LẠI...............................................................................13
PHẦN BỐN: ĐÁNH GIÁ PHẠM VI ẢNH HƯỞNG CỦA SÁNG KIẾN...................16

CÁC CHỮ VIẾT TẮT
TRONG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

STT

Viết tắt

Viết đầy đủ

1

GV

Giáo viên

2

HS

Học sinh

3

DHPH

Dạy học phân hoá

4

TN

Thí nghiệm

5

TNSP

Thực nghiệm sư phạm

6

PHT

Phiếu học tập

7

THPT

Trung học phổ thông

8

GDPT

Giáo dục phổ thông

9

GVCN

Giáo viên chủ nhiệm

10

DHTT

Dạy học truyền thống

11

STEM

Science (Khoa học), Technology (Công
nghệ),

Engineering

(Kỹ

thuật),

và

Mathematics (Toán học)
12

THCS

Trung học cơ sở

13

KHTN

Khoa học tự nhiên

14

GQVĐ

Giải quyết vấn đề

BẢN MÔ TẢ NỘI DUNG CƠ BẢN CỦA SÁNG KIẾN
(Đính kèm theo đơn yêu cầu công nhận sáng kiến số: 08/SKKN-THCSHM)
Tên sáng kiến: “Sử dụng phần mềm phyphox hướng dẫn học sinh tìm hiểu
nội dung bài học trong chủ đề Âm thanh - môn Khoa học tự nhiên lớp 7”
Tác giả: ………………
PHẦN MỘT: THỰC TRẠNG

Trong Chương trình GDPT được Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành năm 2018 đã
đề ra rằng giai đoạn giáo dục “THPT nhằm mục đích tiếp tục bồi dưỡng và phát
triển ở HS những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, thông qua
một số môn học và hoạt động giáo dục có thể giúp HS hình thành những năng lực
đặc thù như: năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực khoa học, năng lực

công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mĩ, năng lực thể chất…v…v
Giáo dục STEM là mô hình giáo dục dựa trên cách tiếp cận liên môn, giúp HS áp
dụng các kiến thức khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học vào giải quyết một số
vấn đề thực tiễn trong bối cảnh cụ thể”. Trong chương trình GDPT hiện nay, giáo dục
STEM là một phương thức giáo dục nhằm góp phần hình thành, phát triển năng lực,
phẩm chất gắn với giáo dục hướng nghiệp cho HS. Nhờ những điểm phù hợp đó mà
giáo dục STEM đang được thúc đẩy triển khai trong chương trình phổ thông ở Việt
Nam.
Tuy nhiên, việc triển khai giáo dục STEM và dạy học phân hoá còn gặp nhiều khó
khăn do các thiết bị hỗ trợ trong quá trình dạy học còn rất hạn chế. Đặc biệt về phần
chủ đề âm thanh trong chương trình KHTN 7, các thiết bị về cảm biến độ cao, độ to
của âm thanh rất phức tạp và cần phải kết nối với máy tính khiến cho quá trình dạy
học còn gặp nhiều bất cập và không được phổ biến rộng rãi.
Âm thanh là một chủ đề ở chương trình Vật lí 7, Chương trình GDPT 2018. Với
thời lượng 9 tiết, chủ đề nhằm giúp HS hiểu rõ bản chất, nguồn gốc của âm thanh,
vận dụng kiến thức trong âm nhạc và sử dụng các nhạc cụ HS có thể chứng minh
các đặc trưng vật lí của âm, từ đó giải thích được các hiện tượng trong đời sống,
cuối cùng HS có thể bảo vệ tai khỏi ô nhiễm tiếng ồn. Trong yêu cầu cần đạt của
chủ đề tập trung vào các thao tác thảo luận, đề xuất, chọn phương án và thực hiện
được nhiệm vụ học tập đặc biệt là kĩ năng làm thí nghiệm, vì thế triển khai dạy học
chủ đề này có

nhiều cơ hội để bồi dưỡng và phát năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học
sinh, từ đó tạo dựng cơ sở phân hóa HS.
Công nghệ thông tin có thể được sử dụng rộng rãi trong việc dạy học Vật lí để cải
thiện hiệu suất và tạo ra môi trường học tập thú vị hơn cho HS. Phyphox là một ứng
dụng di động miễn phí được phát triển cho cả hệ điều hành iOS và Android, được
thiết kế để biến điện thoại thông minh của bạn thành một thiết bị đo và thu thập dữ
liệu vật lý. Ứng dụng này giúp bạn thực hiện các thí nghiệm và đo lường vật lý một
cách dễ dàng và đáng tin cậy, từ các thí nghiệm đơn giản đến các dự án nghiên cứu
phức tạp. Từ đó, ứng dụng hỗ trợ rất tốt cho việc giảng dạy cùng với việc giúp học
sinh trong việc chiếm lĩnh kiến thức.
PHẦN HAI: NỘI DUNG SÁNG KIẾN
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN DẠY HỌC PHÂN HOÁ VÀ GIÁO DỤC STEM
I. Cơ sở lí luận của việc dạy học phân hoá.
1. Khái niệm dạy học phân hóa
Tác giả Tôn Thân (2006) [1] cho rằng DHPH “là một quan điểm dạy học đòi hỏi
phải tổ chức, tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên những khác biệt của người
học về năng lực, sở thích, nhu cầu, các điều kiện học tập nhằm tạo ra những kết quả
học tập tốt nhất và sự phát triển tốt nhất cho từng người học, đảm bảo công bằng
trong giáo dục. “Theo Nguyễn Hữu Châu (2006)” [2] thì Dạy học phân hoá là một
quan điểm dạy học đòi hỏi phải tổ chức, tiến hành các hoạt động dạy học dựa trên
những khác biệt của người học về năng lực, sở thích, nhu cầu và các điều kiện học
tập, nhằm tạo ra những kết quả học tập tốt nhất cho người học. Theo Đặng Thành
Hưng (2008)” [3] đưa ra quan niệm về DHPH “là chiến lược dạy học dựa vào sự
khác biệt của nhóm hay cá nhân người học nhằm làm cho chương trình, bài giảng và
quá trình dạy học nói chung thích ứng tốt hơn với những khác biệt này, với người
học, nhờ vậy có thể đạt hiệu quả cao hơn. Theo Lê Thị Thu Hương (2016)” [4] thì
DHPH là một cách tiếp cận dạy học mà ở đó GV điều chỉnh quá trình dạy học cho
phù hợp với từng cá nhân hoặc nhóm HS nhằm phát triển tối đa năng lực học tập
của mỗi em.
Như vậy, sự phân hóa có nghĩa là biết phân tích và điều chỉnh quá trình dạy học
trong cùng một môi trường nhưng theo cách tính đến các đặc trưng của một hoặc
nhiều học sinh như kiến thức học sinh đã có, mức độ nhận thức… theo mức độ học
tập đề ra. Cụ thể, dạy học phân hóa, đó là…
1) “tiến trình dạy học gồm đa dạng các phương tiện, thiết bị và phương pháp giảng
dạy, học tập nhằm cho phép học sinh có các năng lực, kĩ năng, kiến thức, lứa tuổi,
hành vi, thái độ khác nhau đều đạt đến mục tiêu chung của học tập, giáo dục nhưng
bằng các con đường khác nhau.
5

2) sự huy động đa dạng và phong phú các phương pháp, hình thức dạy học sao cho
sự học của học sinh được kích thích, được đa dạng để học sinh có thể làm việc, hoạt
động, học tập theo lộ trình và phương pháp riêng đặc trưng cho bản thân nhưng vẫn
đảm bảo mục tiêu kiến thức, kĩ năng yêu cầu.
3) phá vỡ hình thức dạy học trực diện, giáo dục với giáo viên là chủ đạo, cả lớp chỉ
học một cách, cùng một bàu học cho tất cả học sinh.
4) tổ chức học tập, hoạt động, làm việc sao cho mỗi học sinh đều có tình huống
học tập tối ưu”.
2. Các cấp độ phân hóa dạy học

Theo tác giả Tôn Thân (2006) và nhiều tác giả như Nguyễn Bá Kim (2006), Đặng
Thái Lai (2012) DHPH có thể tiến hành theo 2 mức độ:
Phân hóa về tổ chức – phân hóa vĩ mô hay phân hóa ngoài: “là hình thành các nhóm
ngoại khóa, lớp chuyên, giáo trình tự chọn. Hình thức của DHPH ở mức độ này là:
dạy học phân ban, dạy học tự chọn, dạy học phân ban kết hợp với tự chọn và do các
nhà hoạch định chính sách, các nhà làm chương trình, biên soạn SGK,… thực hiện.
Như vậy, phân hóa ngoài thể hiện thông qua cách thức tổ chức các loại trường, lớp
khác nhau cho các đối tượng HS khác nhau; xây dựng các chương trình giáo dục
khác nhau.
Phân hóa nội tại – phân hóa vi mô hay phân hóa trong: là dùng những biện pháp
phân hóa thích hợp trong một lớp học thống nhất với cùng một kế hoạch học tập,
cùng một chương trình và sách giáo khoa. Có thể nói đến giáo án phân hóa, quy
trình DHPH, hệ thống bài tập phân hóa, kiểm tra đánh giá phân hóa. DHPH ở cấp
độ này thể hiện thông qua việc tìm hiểu và thực hiện các phương pháp, kĩ thuật dạy
học khác nhau sao cho mỗi cá nhân hoặc nhóm HS thu được kết quả học tập tốt nhất”.
II. Cơ sở lí luận dạy học STEM
1. Dạy học STEM là gì?

Dạy học STEM là việc giảng dạy và hướng dẫn các môn học trong lĩnh vực
STEM, viết tắt của Science (Khoa học), Technology (Công nghệ), Engineering (Kỹ
thuật), và Mathematics (Toán học).
STEM nhấn mạnh việc kết hợp và ứng dụng các nguyên tắc và kiến thức từ cả bốn
lĩnh vực này vào việc giải quyết các vấn đề thực tế. Thay vì tiếp cận từng môn học
một cách riêng lẻ, STEM khuyến khích sự hợp tác và tư duy sáng tạo trong việc giải
quyết các vấn đề phức tạp.
Một số điểm nổi bật về dạy học STEM bao gồm:
-

Học tập bằng thực hành: STEM thúc đẩy việc học tập thông qua việc thực
6

hành, thí nghiệm và tạo ra các sản phẩm thực tế.
Phát triển kỹ năng tư duy logic và sáng tạo: HS được khuyến khích tư duy
theo cách sáng tạo và phân tích logic để giải quyết các vấn đề.
Kỹ năng giải quyết vấn đề: STEM giúp HS phát triển kỹ năng tìm kiếm
giải pháp, thiết kế và thử nghiệm để giải quyết các vấn đề phức tạp.
Tư duy vượt ra khỏi ngữ liệu sách vở: HS được khuyến khích ứng dụng
kiến thức vào thực tế và nhận biết sự liên kết giữa các môn học.
2. Các phương pháp và phương tiện dạy học STEM
Dưới đây là một số phương pháp và phương tiện phổ biến được sử dụng để dạy học
STEM:
Thực hành và trải nghiệm thực tế: Cho HS tham gia vào các hoạt động thực
tế, thí nghiệm và dự án để áp dụng kiến thức STEM vào thực tế. Đây là cách tuyệt
vời để kích thích tư duy sáng tạo và khám phá.
Nghiên cứu dự án: Đặt ra các vấn đề và thách thức thực tế và yêu cầu HS
nghiên cứu, thiết kế và triển khai các giải pháp STEM. Đây là cách thúc đẩy tư duy
độc lập và giải quyết vấn đề.
Học tập theo nhóm: Gia đình HS thành các nhóm làm việc cùng nhau để
giải quyết các vấn đề phức tạp hoặc tham gia vào các dự án STEM. Đây khuyến
khích sự hợp tác và kỹ năng xã hội.
III. Tổng quan về chủ đề Âm thanh trong chương trình THCS
Chủ đề Âm thanh trong môn Khoa học tự nhiên ở lớp 7 thường bao gồm các khái
niệm và nội dung sau:
Âm thanh là gì?
-

Định nghĩa âm thanh và so sánh với ánh sáng.
Sự phụ thuộc của âm thanh vào dao động cơ bản của các vật thể.

Sự hình thành và truyền dẫn âm thanh
Nguyên tắc tạo ra âm thanh: dao động và truyền dẫn sóng âm.
Nguồn gốc và cơ cấu của các nguồn phát âm thanh (cái gì tạo nên tiếng).
Cách âm thanh được truyền dẫn qua các chất khác nhau (ví dụ: không khí,
nước, kim loại).
Âm thanh và sóng âm
-

Đo tần số âm thanh và biên độ âm thanh.
Quan hệ giữa tần số và cao độ tiếng (âm thanh cao và thấp).
Quan hệ giữa biên độ và độ to tiếng (âm thanh to và nhỏ)
7

Âm thanh trong không khí
quan.

Tốc độ truyền dẫn âm thanh trong không khí.
Âm thanh trong môi trường không khí và các vấn đề ô nhiễm âm thanh liên

Âm thanh và con người
-

Nghe và tai người: cấu tạo và cách hoạt động.
Mức độ nghe của con người và phạm vi tần số.

Ứng dụng âm thanh trong cuộc sống hàng ngày
-

Nguyên lý hoạt động của các thiết bị phát âm thanh (ví dụ: loa, tai nghe).
Các vật liệu cách âm và các giải pháp cách âm.

CHƯƠNG 2: MỘT SỐ GIẢI PHÁP SỬ DỤNG PHẦN MỀM PHYPHOX
HƯỚNG DẪN HỌC SINH TÌM HIỂU NỘI DUNG BÀI HỌC TRONG
CHỦ ĐỀ ÂM THANH MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7
I. Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học Vật lí và tổng quan về Phyphox
Công nghệ thông tin có thể được sử dụng rộng rãi trong việc dạy học Vật lí để cải
thiện hiệu suất và tạo ra môi trường học tập thú vị hơn cho HS. Dưới đây là một số
ứng dụng và cách sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học Vật lí:
Phyphox là một ứng dụng di động miễn phí được phát triển cho cả hệ điều hành
iOS và Android, được thiết kế để biến điện thoại thông minh của bạn thành một
thiết bị đo và thu thập dữ liệu vật lý. Ứng dụng này giúp bạn thực hiện các thí
nghiệm và đo lường vật lý một cách dễ dàng và đáng tin cậy, từ các thí nghiệm đơn
giản đến các dự án nghiên cứu phức tạp. Dưới đây là một tổng quan về ứng dụng
Phyphox:
- Đa dạng tính năng: Phyphox cung cấp một loạt các cảm biến và tính năng
cho phép bạn đo lường và thu thập dữ liệu về nhiều loại hiện tượng vật lý khác
nhau, bao gồm gia tốc, gia tốc góc, áp suất, âm thanh, ánh sáng, nhiệt độ, từ trường,
và nhiều loại cảm biến khác.
- Dễ sử dụng: Ứng dụng có giao diện người dùng thân thiện và dễ sử dụng,
cho phép cấu hình và điều khiển các thí nghiệm một cách đơn giản. Bạn có thể thực
hiện thí nghiệm bằng cách chạm vào màn hình hoặc sử dụng các tùy chọn cài đặt.
- Phân tích dữ liệu: Phyphox cho phép bạn phân tích và xem dữ liệu bạn thu
thập thông qua biểu đồ và biểu đồ số liệu. Bạn có thể lọc và xử lý dữ liệu để tìm
hiểu các mẫu và hiện tượng.
- Lưu trữ và chia sẻ dữ liệu: Bạn có thể lưu trữ dữ liệu đo lường trên thiết bị
của bạn hoặc chia sẻ chúng với người khác qua email hoặc các ứng dụng khác.
8

-

Dự án và thí nghiệm sẵn có: Phyphox cung cấp một thư viện các dự án và

9

thí nghiệm sẵn có mà bạn có thể tải xuống và sử dụng. Điều này giúp bạn bắt đầu
nhanh chóng với việc thực hiện các thí nghiệm cụ thể.
- Phù hợp cho giáo dục: Phyphox thích hợp cho việc sử dụng trong giáo dục
và giúp GV và HS thực hiện các thí nghiệm vật lý một cách tương tác và thú vị.
- Khả năng mở rộng: Có khả năng mở rộng và tùy chỉnh ứng dụng bằng cách
sử dụng các công cụ lập trình và thư viện mã nguồn mở mà Phyphox hỗ trợ.
Phyphox là một công cụ mạnh mẽ để thực hiện các thí nghiệm và đo lường vật lý
bằng điện thoại di động của GV. Hiện nay, app đã được sử dụng rộng rãi trong lĩnh
vực giáo dục và nghiên cứu, và có tiềm năng hỗ trợ nhiều ứng dụng khác nhau trong
việc hiểu sâu về thế giới vật lý xung quanh chúng ta đặc biệt là phần Âm thanh
trong vật lí 7 yêu cầu đo tần số và độ to của âm, dưới đây là một số hình ảnh về
chức năng đo hai vấn đề trên:

Hình 1.2: Logo app Phyphox

10

Hình 1.3: Các chức năng đo phần
âm thanh của app Phyphox

Hình 1.4: Chức năng đo độ to của
âm thanh bằng app Phyphox

Hình 1.5: Chức năng tạo ra các âm
tần số khác nhau bằng app Phyphox

Hình 1.6: Chức năng đo tần số của
các âm thanh khác nhau bằng app
Phyphox

11

m đã đưa ra một thang bậc nhận thức giúp GV lập kế hoạch các bài giảng để đưa HS từ hình thức học cơ bản nhất (học kiến thức) sang hình thức học phức tạp nhất (đánh giá). Thang tư
duy Bloom giúp GV tập trung vào phát triển nhận thức, là công cụ Mô phỏng và giả lập: Sử dụng mô hình, máy mô phỏng, và các công cụ giả lập để tái tạo các tình huống thực tế hoặc điều
kiện không dễ tiếp cận. Sử dụng tài nguyên ngoài trường học: Tận dụng cơ hội ngoại khoá, thăm viện bảo tàng, công nghệ. Hướng dȁn cá nhân: Cho phép HS theo đuổi các dự án hoặc chủ
đề mà họ quan tâm và tận dụng lợi ích của hướng dȁn cá nhân. Âm thanh là gì? Định nghĩa âm thanh và so sánh với ánh sáng. Sự hình thành và truyền dȁn âm thanh Nguyên tắc tạo ra âm
thanh: dao động và truyền dȁn sóng âm. Nguồn gốc và cơ cấu của các nguồn phát âm thanh (cái gì tạo nên tiếng). Cách âm thanh được truyền dȁn qua các chất khác nhau (ví dụ: không
khí, nước, kim loại). Âm thanh và sóng âm. vật liệu cách âm và các giải pháp cách âm. Chủ đề đọc nhạc trong môn Âm nhạc Chủ đề Đọc nhạc ở tiểu học có thể giúp HS phát triển sự hiểu
biết về âm nhạc, khám phá và trải nghiệm âm nhạc từ nhiều góc độ tưởng Bước 1: Mở Phyphox ở các hai thiết bị, tìm đồng hồ, chọn đồng hồ bấm âm, chọn lệnh tam giác để khởi chạy,
đồng hồ xuất hiện số 0.000 s, nếu môi trường bên ngoài có tạp âm, hãy nhấn đạt lại để về trạng thái 0.000 s. Bước 2: Tạo ra âm thanh ở đầu thiết bị thứ nhất, đồng hồ của cả hai bắt đầu
chạy nhưng không đồng thời. Bước 3: Tạo ra âm thanh ở đầu thiết bị thứ hai, đồng hồ của cả hai dừng lại nhưng không đồng thời. Bước 4: Tính vận tốc truyền âm bằng công thức Tại thiết
bị 1 sẽ ghi lại thời gian truyền đi của âm thanh ở cả hai lượt và thời gian trễ, tại thiết bị 2 chỉ ghi lại thời gian trễ giữa hai lần có âm thanh, vậy thời gian truyền âm ở hai lượt, điều này cũng
đồng nghĩa thời gia trễ giữa hai lần có âm thanh là không ảnh hưởng. Đối với chất lỏng, chúng ta làm thí nghiệm tương tự, tuy nhiên việc nhúng cả hai thiết bị và nguồn âm xuống nước
yêu HS phải thật cẩn thận. Đối với chất rắn, ta chỉ làm TN định tính: Bước 1: Một bạn đặt sát tay vào bàn, một bạn để tai ngoài không khí. Bước 2: Một bạn khác hãy gõ thật nhẹ ngón tay
vào bàn và ghi lại cảm nhận âm của hai bạn đang lắng nghe. càng cao. Các bước tiến hành TN: Bước 1: Mở app Phyphox thiết bị, tìm Âm học, chọn biên độ dao động. Chọn hiệu chỉnh, tìm
tuỳ chỉnh bù, gõ 60dB, chọn đặt mức bù. Chọn biên độ, chọn lệnh tam giác để bắt đầu đo. Bước 2: Đặt một đầu của thước nhô ra khỏi đầu bàn, Mục đích TN: Khảo sát độ cao của bảy nốt
nhạc và mối quan hệ với tần số của chúng, so sánh với khoảng cách cung trong lý thuyết âm nhạc. Dự đoán: cụ TN: Ghita (sáo), một thiết bị cài đặt Phyphox. Các bước tiến hành TN: Bước
1: Mở app Phyphox trong thiết bị, tìm Âm học, chọn tự tương quan âm, chọn lệnh tam giác để bắt đầu đo. Bước 2: Lần lượt gẩy các nốt nhạc, tiến hành đo tần số mỗi nốt 3 lần, ghi kết
quả và so sánh với lý thuyết âm nhạc về cung. Thí nghiệm 4.1 Mục đích TN: Khảo sát độ to và độ cao của bộ gõ (chiêng, trống…) Dự đoán: Gõ càng to, âm càng to và cao. Dụng cụ TN: Trống
(chiêng), dụng cụ gõ, hai thiết bị cài đặt Phyphox. Các bước tiến hành TN: Bước 1: Mở app Phyphox ở cả hai thiết bị, ở thiết bị 1 tìm Âm học, chọn biên độ dao động. Chọn hiệu chỉnh, tìm
tuỳ chỉnh bù, gõ 60dB, chọn đặt mức bù. Chọn biên độ, chọn lệnh tam giác để bắt đầu đo. Bước 2: Ở thiết bị 2 tìm Âm học, chọn tự tương quan âm, chọn lệnh tam giác để bắt đầu đo.
Bước 3: Đánh trống ghi lại số đo của độ to và độ cao trong ít nhất 3 trường hợp. Kết luận TN: Dự đoán sai, mặt trống dao động mạnh, yếu nên chỉ thay đổi độ to, không thay đổi độ cao.
Thí nghiệm 4.3 Mục đích TN: Khảo sát độ to và độ cao của dây chun, mô phỏng lại đàn bầu. Dự đoán: Gẩy. Dụng cụ TN: Dây chun, hai thiết bị cài đặt Phyphox. Các bước tiến hành TN:
Bước 1: Mở app Phyphox ở cả hai thiết bị, ở thiết bị 1 tìm Âm học, chọn biên độ dao động. Chọn hiệu chỉnh, tìm tuỳ chỉnh bù, gõ 60dB, chọn đặt mức bù. Chọn biên độ, chọn lệnh tam giác
để bắt đầu đo. Bước 2: Ở thiết bị 2 tìm Âm học, chọn tự tương quan âm, chọn lệnh tam giác để bắt đầu đo. Bước 3: Gẩy dây chun, ghi lại số đo của độ to và độ cao trong ít nhất 3 trường
hợp. Kết luận TN: Dự đoán đúng, gẩy Đó

Hình 1.7: Chức năng hiển thị đồ thị âm của bằng app Phyphox
II. Xây dựng phương tiện dạy học
Phương tiện DHPH chủ đề STEM phần Âm thanh cho HS sẽ gồm 3 loại chủ yếu
đó là: các thí nghiệm cần sử dụng trong tiết học, các video hình ảnh minh hoạ các
hiện tượng đời sống, các tiến trình dạy học chi tiết có kèm PHT, bảng đánh giá HS
và phân hoá HS trong các tiết học.
1. Các thí nghiệm phần Âm thanh
1.1. Thí nghiệm 1: Dao động tạo ra âm thanh

Mục đích TN: Nêu được đặc điểm chung của các nguồn âm là dao động để
tạo ra âm thanh.
Dụng cụ TN: Đàn ghita, trống, sáo, chiêng.
Các bước tiến hành TN:
- Bước 1: Hãy tạo ra âm thanh từ các nhạc cụ.
- Bước 2: Tìm ra các bộ phận dao động để tạo ra âm thanh trong các nhạc cụ.
+ Đàn ghita: Dây đàn
+ Trống: Mặt trống
+ Sáo: Cột không khí
+ Chiêng: Mặt chiêng
Kết luận TN: Các nguồn âm đều dao động.
12

1.2. Thí nghiệm 2: Âm thanh lan truyền trong chất khí, tính vận tốc truyền

âm
Mục đích TN: Nghiệm lại vận tốc truyền âm trong không khí.
Dụng cụ TN: Hai thiết bị cài đặt Phyphox, thước dây.
Các bước tiến hành TN:
- Bước 1: Mở Phyphox ở các hai thiết bị, tìm đồng hồ, chọn đồng hồ bấm âm,
chọn lệnh tam giác để khởi chạy, đồng hồ xuất hiện số 0.000 s, nếu môi trường bên
ngoài có tạp âm, hãy nhấn đạt lại để về trạng thái 0.000 s.
- Bước 2: Tạo ra âm thanh ở đầu thiết bị thứ nhất, đồng hồ của cả hai bắt đầu
chạy nhưng không đồng thời.
- Bước 3: Tạo ra âm thanh ở đầu thiết bị thứ hai, đồng hồ của cả hai dừng lại
nhưng không đồng thời.
- Bước 4: Tính vận tốc truyền âm bằng công
thức

2d
v  t1  t2

Tại thiết bị 1 sẽ ghi lại thời gian truyền đi của âm thanh ở cả hai lượt và thời
gian trễ, tại thiết bị 2 chỉ ghi lại thời gian trễ giữa hai lần có âm thanh, vậy thời gian
truyền âm ở hai lượt t  t1  t2 , điều này cũng đồng nghĩa thời gia trễ giữa hai lần có
âm thanh là không ảnh hưởng. [12]

Hình 2.1: Chức năng đồng hồ của
app Phyphox

Hình 2.2 : Hướng dẫn cách sử đồng
hồ bấm âm ở app Phyphox

Đối với chất lỏng, chúng ta làm thí nghiệm tương tự, tuy nhiên việc nhúng cả hai
thiết bị và nguồn âm xuống nước yêu HS phải thật cẩn thận. Đối với chất rắn, ta chỉ
làm TN định tính:
13

- Bước 1: Một bạn đặt sát tay vào bàn, một bạn để tai ngoài không khí.
- Bước 2: Một bạn khác hãy gõ thật nhẹ ngón tay vào bàn và ghi lại cảm
nhận âm của hai bạn đang lắng nghe.
Ta thấy chất rắn truyền âm tốt hơn chất khí, dựa vào cấu tạo của phân tử ta giải
thích được chất rắn truyền tốt hơn chất lỏng, chất lỏng tốt hơn chất khí.
1.3. Thí nghiệm 3: Mối quan hệ giữa độ to - biên độ và độ cao - tần số

Thí nghiệm 1:
Mục đích TN:
Mục đích TN: Khảo sát mối quan hệ của độ to với biên độ.
Dụng cụ TN: Thước thép, thiết bị cài app Phyphox.
Dự đoán: Biên độ càng lớn, âm càng to. Tần số càng lớn, âm càng cao.
Các bước tiến hành TN:
- Bước 1: Mở app Phyphox thiết bị, tìm Âm học, chọn biên độ dao động.
Chọn hiệu chỉnh, tìm tuỳ chỉnh bù, gõ 60dB, chọn đặt mức bù. Chọn biên độ, chọn
lệnh tam giác để bắt đầu đo.
- Bước 2: Đặt một đầu của thước nhô ra khỏi đầu bàn, kích thích cho thước
dao động bằng cách bật tay, so sánh biên độ dao động và đọc số chỉ độ to âm từ app
Phyphox. Lặp lại cách đo này 3 lần với 3 biên độ khác nhau.

Hình 2.4: Chức năng
Biên độ âm thanh
của app Phyphox

Hình 2.5: Hướng dẫn
đặt mức bù hiệu
chỉnh độ to
14

Hình 2.6: Đọc kết quả độ
to của âm

Thí nghiệm 2:
Mục đích TN: Khảo sát độ cao của bảy nốt nhạc và mối quan hệ với tần số của
chúng, so sánh với khoảng cách cung trong lý thuyết âm nhạc.
Dự đoán: Tần số càng lớn, âm càng cao.
Dụng cụ TN: Ghita (sáo), một thiết bị cài đặt Phyphox.
Các bước tiến hành TN:
- Bước 1: Mở app Phyphox trong thiết bị, tìm Âm học, chọn tự tương quan
âm, chọn lệnh tam giác để bắt đầu đo.
- Bước 2: Lần lượt gẩy các nốt nhạc, tiến hành đo tần số mỗi nốt 3 lần, ghi
kết quả và so sánh với lý thuyết âm nhạc về cung.

Hình 2.7 :Chức năng Tự tương
quan âm của app Phyphox

Hình 2.8 : Đọc tần số của âm
thanh

Kết luận TN: Dự đoán đúng, độ chênh lệnh tần số trùng với khoảng cách cung
trong lý thuyết âm nhạc.
1.4. Thí nghiệm 5: Phản xạ âm

Mục đích TN: Khảo sát khả năng cách âm của các vật liệu.
Dự đoán: Những vật có bề mặt nhẵn, bóng, cứng sẽ phản