Ngày soạn: 30/1/2026
Ngày giảng: 6E:
6H:
Tiết 90: THỰC HÀNH TIẾNG VIỆT
(Nghĩa của từ)
I. Mục tiêu
1. Năng lực
- Năng lực nhận diện nghĩa của từ;
- Năng lực suy đoán nghĩa của thành ngữ cụ thể.
* Năng lực sử dụng nghĩa của từ trong việc viết câu văn, đoạn văn.
2. Phẩm chất
- Học sinh có ý thức vận dụng kiến thức về từ và thành ngữ vào giao tiếp và tạo lập
văn bản.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
- Giáo viên: Giáo án; máy chiếu
- Học sinh: SGK Ngữ văn 6, soạn bài theo hệ thống câu hỏi HD học bài
III. Tiến trình dạy học
1. Ổn định tổ chức
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Bài mới
* HOẠT ĐỘNG 1: KHỞI ĐỘNG
a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập
của mình. HS khắc sâu kiến thức nội dung bài học.
b. Tổ chức thực hiện:
- GV tổ chức trò chơi “Nhanh như chớp”
+ Gv chia lớp thành 2 nhóm. Mỗi nhóm cử ra 3 đại diện để tham gia trò chơi. Ba học
sinh lần lượt trả lời, không được giành lượt của bạn, có thể nhắc bạn
Nhóm 1: Trong vòng 90 giây, hãy liệt kê những từ ghép có từ “Tuyệt”
Nhóm 2: Trong vòng 90 giây, hãy liệt kê ra những từ ghép có từ “Giác”
- HS tiếp nhận nhiệm vụ.
- Hs báo báo kết quả, Hs khác lắng nghe, quan sát, nhận xét
HS tham gia trò chơi, liệt kê được các từ:
- Tuyệt tình, tuyệt đối, tuyệt tác, cự tuyệt, đoạn tuyệt, tuyệt nhiên, tuyệt cú,
tuyệt diệu, tuyệt vời, tuyệt giao, tuyệt mật, tuyệt mệnh, tuyệt phẩm, tuyệt đỉnh, tuyệt
phẩm, tuyệt bút…
- Giác quan, giác ngộ, thính giác, thị giác, khướu giác, cảm giác, cảnh giác,
tri giác, tam giác, tứ giác, xúc giác, phát giác, bất giác, tố giác, giác mạc, áo giáp,
ảo giác, đa giác, tự giác, vị giác, trực giác…
- GV dẫn dắt vào bài:
Với một từ ban đầu, các em đã tạo ra hàng loạt từ mới. Câu hỏi đặt ra là làm
thế nào để chúng ta có thể giải nghĩa được nghĩa được các từ đó?
Hoạt động của thầy và trò
Hoạt động 2: Hình thành kiến thức (13p)

Nội dung kiến thức
I. Lý thuyết

* Mục tiêu
Biết cách suy đoán nghĩa của từ
* Tổ chức thực hiện
H: Em hiểu nghĩa của từ là gì? Làm sao để hiểu
được nghĩa của từ chúng ta mới gặp mà chưa biết
nghĩa? Lấy ví dụ
- HS trình bày, chia sẻ
- GV nhận xét, KL

1. Nghĩa của từ là nội dung mà
từ biểu thị.
VD:
- Thủy phủ: Dinh dự dưới nước,
nơi ở của thủy thần.
- Sinh nhai: Kiếm sống.
2. Hiểu nghĩa của từ bằng
cách
- Tra từ điển;
- Suy đoán nghĩa của từ nhờ
nghĩa của những yếu tố tạo nên
nó.
VD: gia tài.
+ gia: nhà
+ tài: của cải.
GV: Khi gặp từ ngữ mới trong văn bản, trước khi - Dựa vào từ ngữ xung quanh để
dùng từ điển để tra cứu, có thể dựa vào nghĩa của suy đoán nghĩa.
những yếu tố tạo ra nó để suy đoán nghĩa của nó.
Hoạt động 3: Luyện tập (24p)
II. Luyện tập
* Mục tiêu
- HS được củng cố kiến thức thông qua việc thực
hành giải quyết các bài tập Tiếng Việt về nghĩa của
từ.
* Tổ chức thực hiện
1. Bài tập 1: SGK/tr. 30
- HĐCĐ - (5p), thực hiện yêu cầu bài tập 1 SGK/tr.
30 vào phiếu trên SL2
- gia tiên: tổ tiên của gia đình
Yếu tố Nghĩa
Từ Hán Nghĩa
Stt Hán
của yếu
Việt
của từ - gia cảnh: hoàn cảnh gia đình
gia cảnh khó khăn.
Việt A tố Hán
(gia+A) Hán
- gia truyền: ông bà các đời
Việt A
Việt
(gia+A) trước truyền lại
- gia sản: tài sản của một gia
1 Tiên
gia tiên
đình
2 truyền
gia
- gia súc: thú nuôi trong nhà 
truyền
3 cảnh
gia cảnh
4 sản
gia sản
5 Súc
gia súc
GV cung cấp cho HS nghĩa của những yếu tố Hán
Việt khó như tiên (trước, sớm nhất,...); truyền (trao,
chuyển giao,...); súc (các loại thú nuôi như trâu, bò,
dê, chó,...); sản (của cải); cảnh hiện trạng nhìn thấy,
tình cảnh);... sau đó yêu cầu HS suy đoán nghĩa của
cả từ.

- Học sinh trình bày, nhận xét, đánh giá
- GV nhận xét, KL (SL3)
GV: có thể mở rộng thêm các từ Hán Việt khác có
cùng cấu tạo, như: gia quy gia pháp, gia phả, gia
bảo,...
GV sử dụng lớp học đảo ngược, HS chuẩn bị ở nhà
theo phiếu
- HS trình bày, chia sẻ, nhận xét, bổ sung, đánh giá
- GV nhận xét, KL trên SL4

2. Bài tập 2: SGK/tr.31
Đoạn Từ ngữ
trích
hiện
a
nguyên
hình
vu vạ
b
rộng
lượng
c

d

bủn
rủn

Nghĩa của
từ ngữ
Trở về hình
dạng vốn có
Đổ tội cho
người khác
(tội mà
người đó
không làm)
Tấm lòng
rộng rãi, dễ
tha thứ, cảm
thông với
những tội
lỗi, sai lầm,
… của
người khác
Không thể
cử động
được do gân
cốt như rã
rời ra

- HS HĐCĐ (5p), thực hiện yêu cầu bài tập 3 3. Bài tập 3: SGK/tr. 31
SGK/Tr.31
- Học sinhtrình bày, nhận xét, bổ sung, đánh giá
a. khỏe như voi: rất khoẻ, khoẻ
- GV nhận xét, KL (SL5)
khác thường
- lân la: từ từ đến gần, tiếp cận
ai đó
- gạ: chào mời, dụ dỗ làm việc
gì đó
b. hí hửng: vui mừng thái quá
c.
- khôi ngô tuấn tú: diện mạo đẹp
đẽ, sáng láng
d.
- bất hạnh: không may, gặp phải
những rủi ro khiến phải đau khổ.

- buồn rười rượi: rất buồn, buồn
lặng lẽ.
4. Bài tập 4: SGK/tr.31
- HS HĐCN (3p), thực hiện yêu cầu bài tập 4 - Nghĩa của thành ngữ “niêu
SGK/Tr.31
cơm Thạch Sanh” là niêu Cơm
- Học sinh trình bày, nhận xét, bổ sung, đánh giá
ăn không bao giờ hết, suy rộng
- GV nhận xét, KL (SL6)
ra là nguồn cung cấp vô hạn.
- Thạch Sùng còn thiếu mẻ kho
(truyện Thạch Sùng): hiền như
cô Tấm (truyện Tấm Cám),…
- Hiền như cô Tấm: rất hiền.
- Thạch Sùng còn thiếu mẻ kho:
Trên đời khó có ai được hoàn
toàn đầy đủ.
4. Củng cố và hướng dẫn học (3p)
- Sử dụng kĩ thuật thẻ kiểm tra, GV trình chiếu thẻ KT gồm 2 câu hỏi sau:
- Điều gì trong giờ học này làm em thích nhất?
- Còn nội dung nào trong giờ học em còn băn khoăn? Cần giải thích?
5. Hướng dẫn học bài
- Bài cũ: Nắm chắc các cách giải nghĩa từ…
- Bài mới: Chuẩn bị bài: VB Cây khế, theo câu hỏi trong SGK/tr.35.