CHỦ ĐỀ 5: BẮC TRUNG BỘ VÀ NAM TRUNG BỘ
BÀI 15: THIÊN NHIÊN VÙNG BẮC TRUNG BỘ VÀ NAM TRUNG
BỘ
Sau bài học nay em sẽ:
- Xác định được trên bản đồ hoặc lược đồ vị trí địa lí, một
số địa danh tiêu biểu (ví dụ: dãy núi Trường Sơn, dãy núi Bạch
Mã, đèo Hải Vân, vườn quốc gia Phong Nha – Kẻ Bàng, một số
cao nguyên: đảo, quần đảo, đặc khu,...) của vùng Bắc Trung
Bộ và Nam Trung Bộ trên lược đồ.
- Quan sát lược đồ hoặc bản đồ, tranh ảnh, trình bày được
một trong những đặc điểm thiên nhiên (ví dụ: địa hình, khí
hậu,sinh vật, sông ngòi,...) của vùng Bắc Trung Bộ và Nam
Trung Bộ.
- Nêu được nét điển hình của khí hậu ở một địa điểm
thông qua đọc số liệu về lượng mưa, nhiệt độ.
- Nêu được tác động của thiên nhiên đối với hoạt động sản
xuất và đời sống của người dân ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam
Trung Bộ.
- Đề xuất được ở mức độ đơn giản một số biện pháp bảo
vệ thiên nhiên và phòng chống thiên tai.
- Nêu được vai trò của rừng đối với tự nhiên, hoạt động
sản xuất và đời sống của người dân ở vùng Bắc Trung Bộ và

Trường Sơn là dãy núi dài
nhất Việt Nam, nơi có con
đường Trường Sơn huyền
thoại trong cuộc kháng chiến
chống Mỹ, cứu nước của dân
tộc ta và đã đi vào thơ ca, âm
nhạc như một niềm tự hào
dân tộc.
Em hãy trình bày một câu
thơ, câu hát về dãy Trường
Sơn mà em biết?

Hình 1: Một phần dãy Trường
Sơn
(Tỉnh Quảng Trị)

1. Vị trí địa lý
Đọc thông tin và quan sát hình 2, em hãy:
- Xác định vị trí của vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ trên lược
đồ.
- Đọc tên các vùng, quốc gia tiếp giáp với Bắc Trung Bộ và Nam

Vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ là vùng có diện tích lớn
nhất, khoảng 150,4 nghìn km 2, chiếm gần 45,4% diện tích cả nước;
kéo dài từ tỉnh Thanh Hóa đến tỉnh Lâm Đồng. Đây là cầu nối giữa
vùng lãnh thổ phía Bắc và phía Nam đất nước. Phía Bắc giáp với
Trung du miền núi phía Bắc và Đồng bằng sông Hồng, Phía nam
giáp với Đông Nam Bộ, phía tây giáp các nước Lào; Cam-pu-chia;
phía Đông giáp với Biển Đông.
Phạm vi lãnh thổ của vùng gồm thành phố Huế, thành phố Đà
Nẵng và các tỉnh: Thanh Hoá, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng
Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hoà và Lâm Đồng.
Vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ có nhiều đảo, quần đảo,
các đặc khu là: Cồn Cỏ (Tỉnh Quảng Trị), Hoàng Sa (Thành phố Đà
Nẵng), Trường Sa (Tỉnh Khánh Hoà), Lý Sơn (Tỉnh Quảng Ngãi) và
Phú Quý (Tỉnh Lâm Đồng). Trong đó đặc khu Hoàng Sa và Trường Sa
đóng vai trò quan trọng đối với kinh tế và quốc phòng của đất nước.

Hình 2: Bản đồ 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh Việt
Nam
2. Đặc điểm thiên nhiên
a) Địa hình
Đọc thông tin và quan sát hình 3, em hãy:
- Xác định trên lược đồ: Dãy núi Trường Sơn, dãy núi Bạch Mã,
đèo Hải Vân, Vườn quốc gia Phong Nha- Kẻ Bảng, Cao nguyên
Kon Tum, Pleku, Đắk Lắk, Mơ Nông, Lâm Viên và Di Linh, đặc khu
Hoàng Sa và Trường Sa.
- Trình bày đặc điểm địa hình của Bắc Trung Bộ và Nam Trung
Bộ.

Địa hình vùng Bắc Trung Bộ
và Nam Trung Bộ có sự khác biệt
từ tây sang đông. Phía tây là là
dãy núi Trường Sơn hùng
vĩ, chạy dọc theo biên giới
Việt - Lào, với nhiều nhánh
núi đâm ngang ra biển.
Xen giữa các dãy núi là các
cao nguyên xếp tầng với mặt bằng
rộng lớn, đất đỏ ba dan màu mỡ
thuận lợi cho phát triển cây
công nghiệp lâu năm như
cà phê, cao su và hồ tiêu.
Phía đông là dải đồng bằng ven
biển nhỏ hẹp. Dọc theo bờ
biển, địa hình có nhiều cồn
cát, đầm phá và vũng vịnh,
tạo nên cảnh quan thiên
nhiên đa dạng và tiềm
năng lớn để phát triển kinh
tế biển, du lịch và nuôi
trồng thủy sản.

Hình 3: Lược đồ địa hình

Bảng 1: Độ cao trung bình của các cao nguyên
Cao nguyên

Kon Tum

Pleku

Đắk Lắk

Lâm
Viên

Di Linh

Độ cao trung
bình (m)

Mơ
Nông

500

800

500

800

1 500

1 000

💡 Em có biết?
Phá Tam Giang – Cầu Hai dài
gần 70 km, là hệ đầm phá nước
lợ lớn nhất Việt Nam, thuộc
thành phố Huế. Tại đây, có nhiều
loài thủy sản quý, đồng thời là

H
ình 4: Một góc Phá Tam Giang (TP Huế)

nơi diễn ra nhiều hoạt động du
lịch hấp dẫn như ngắm bình
minh, hoàng hôn, chèo thuyền,
đánh bắt cá,...

b) Khí hậu
- Dựa vào bảng 2, em hãy cho biết thời gian mùa mưa và thời
gian mùa khô ở Buôn Ma Thuột, tỉnh Đắk Lắk?
- Đọc thông tin, em hãy nêu đặc điểm chính của khí hậu Bắc
Trung Bộ và Nam Trung Bộ?

Khí hậu vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ phân hoá phức
tạp: phía bắc mang tính chất nhiệt đới ẩm gió mùa, mùa mưa và
bão tập trung vào thu – đông; từ dãy Bạch Mã trở vào, khí hậu
mang tính chất cận xích đạo, nền nhiệt cao, số giờ nắng trong năm
nhiều, có mùa mưa và mùa khô rõ rệt.
Vào mùa thu – đông, vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ
thường chịu ảnh hưởng của mưa lớn và bão, gây ngập lụt và sạt lở ở
nhiều nơi. Mùa hạ của vùng thường ít mưa, trong đó phía Bắc chịu
tác động của gió Tây Nam khô nóng, còn phía Nam lại thường xảy
ra hiện tượng hạn hán.
Bảng 2 : Nhiệt độ và lượng mưa trung bình tháng ở Buôn Ma Thuột (tỉnh Đắk Lắk)

Tháng
Nhiệt độ (0C)
Lượng mưa (mm)
Mùa

1
21
7

2
23
6

3
25
28

4
26
86

Mùa mưa

5
26
242

6
25
236

7
24
246

8
24
315

9
24
347

10
24
203

11
23
106

12
21
26

Mùa khô

(Nguồn Trung tâm thông tin và Dữ liệu khí tượng thủy văn)
💡 Em có biết?

Dãy núi Bạch Mã có hướng tây-đông, kéo
dài ra đến biển. Dãy núi này tạo thành bức
tường tự nhiên chắn gió mùa Đông Bắc thổi
từ phía bắc xuống phía nam.

Hình 3: Dãy núi Bạch Mã – TP Huế
c) Sông ngòi
Đọc thông tin, em hãy nêu đặc điểm chính của sông ngòi Bắc
Trung Bộ và Nam Trung Bộ?
- Vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ có mạng lưới sông ngòi dày đặc.
Thường ngắn và dốc, phân thành nhiều lưu vực nhỏ độc lập. Lũ các sông lên rất
nhanh và đột ngột nhất là khi gặp mưa và bão lớn. Mùa lũ tập trung vào các tháng
cuối năm từ tháng 9 đến tháng 12.
- Các con sông ở Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ là: sông Mã, sông Cả, sông
Thu Bồn, sông Đà Rằng, Sê San, Srê Pôk, Vu Gia, Trà Khúc,....
d) Đất
Đọc thông tin, em hãy cho biết tên và đặc điểm của loại đất
chính Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ

Vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ có 3 loại đất chính là: Đất feralit, đất đỏ
bazan và đất pha cát.
Ở khu vực dãy Trường Sơn chủ yếu là đất feralit. Đây là loại đất chua, nhiều
oxit sắt và nhôm, nghèo chất dinh dưỡng, tầng đất mỏng, dễ bị xói mòn. Loại đất này
thường phù hợp để trồng rừng, cây công nghiệp lâu năm như cà phê, cao su, hồ tiêu,
chè và cây ăn quả. Ở khu vực cao nguyên có đất đỏ bazan là chủ yếu. Đất giàu dinh
dưỡng, thích hợp để trồng cây công nghệp lâu năm như cà phê, cao su,…. Dải đồng
bằng ven biển chủ yếu là đất cát pha. Loại đất này có nhiều cát, giữ nước kém, dễ bị
xói mòn và nóng lên nhanh chóng khi có nắng. Đất có lượng mùn rất thấp, thành
phần dinh dưỡng nghèo nàn phù hợp cho việc phát triển các cây công nghiệp hàng
năm (lạc, mía, thuốc lá,...).
e) Tài nguyên rừng
Đọc thông tin, và quan sát hình 4, em hãy cho biết:
- Tên một số kiểu rừng ở Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ?
- Vai trò của rừng và một số biện pháp bảo vệ rừng?
- Tài nguyên rừng:
Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ là vùng có diện tích rừng lớn, với
nhiều loại rừng (rừng rậm nhiệt đới, rừng lá kim, rừng khộp,…). Rừng
ở Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ có nhiều loài gỗ quý như: Trắc,
hương, cẩm lai, gụ,… và nhiều cây thuốc có giá trị. Rừng còn là nơi
sinh sống của nhiều loài thú lớn như voi, bò rừng,… Nơi đây có rất
nhiều các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia như Yok Đôn,
Kon Ka Kinh, Chư Yang Sin, Sông Thanh, Phước Bình, Núi Chúa,…

Hình 4. Một số kiểu rừng ở Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ

- Vai trò của rừng :
Rừng có vai trò rất lớn đối với tự nhiên của vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung
Bộ. Rừng giữ đất, giữ nước, điều hòa khí hậu, giảm lũ lụt vào mùa mưa và giảm khô
hạn vào mùa khô. Rừng là nơi sinh sống của nhiều loài động vật. Bên cạnh đó rừng
còn cung cấp nhiều sản vật có giá trị như gỗ, nguyên liệu, dược liệu cho đời sống và
hoạt động sản xuất. Góp phần phát triển du lịch.
- Bảo vệ rừng :
Rừng ở Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ do khai thác quá mức nên diện tích
rừng bị thu hẹp. Vì vậy cần thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng như : Trồng rừng và
phục hồi rừng, khai thác rừng hợp lý, giao đất giao rừng cho người dân chăm sóc, bảo
vệ, thành lập các khu bảo tồn thiên nhiên, tuyên truyền và vận động người dân cùng
tham gia bảo vệ rừng, …
3. Tác động của môi trường thiên nhiên đối với sản xuất và
đời sống
Đọc thông tin, kết hợp quan sát hình 5,6, em hãy nêu một số
tác động tích cực và tiêu cực của môi trường thiên nhiên đối với
đời sống và sản xuất của người dân ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam
Trung Bộ.
Bắc Trung Bộ và Nam Trung bộ có vùng biển rộng, bờ biển kéo dài, có nhiều
vũng vịnh, đầm phá,.. là điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng cảng biển, đánh bắt và
nuôi trồng hải sản,giao thông đường biển, du lịch biển, sản xuất muối,…
Các đồng bằng ven biển thích hợp trồng lúa và cây công nghiệp hàng năm (lạc,
mía,..), vùng đồi núi và cao nguyên thuận lợi cho việc trồng rừng, trồng cây công
nghiệp lâu năm (cà phê, chè,…), chăn nuôi gia súc.
Trong vùng có tiềm năng phát triển thủy điện, điện gió, điện mặt trời.

Hình 5. Nhà máy thủy điện Bản Vẽ
(Tỉnh Nghệ An)

Hình 6. Bờ biển Cù Lao Chàm
(Thành phố Đà Nẵng)

Tuy nhiên, tự nhiên cũng gây một số hạn chế trong phát triển kinh tế: mùa khô kéo
dài có hiện tượng hạn hán, gây thiếu nước, sa mạc hóa, nguy cơ cháy rừng cao. Vào
mùa mưa có mưa lớn và bão gây ra ngập lụt ở khu vực đồng bằng, lũ quét , sạt lở ở
khu vực miền núi,… gây thiệt hại về người và tài sản. Ngoài ra khu vực ven biển còn
có hiện tượng cát bay ảnh hưởng đến sinh hoạt và sản xuất của người dân.

Hình 8. Hạn hán ở tỉnh Gia Lai
Hình 7. Ngập lụt ở tỉnh Quảng
Trị
4. Một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên và phòng chống
thiên tai
Đọc thông tin, kết hợp với hiểu biết của bản thân, em hãy đề
xuất một số biện pháp bảo vệ thiên nhiên và phòng chống thiên
ở vào
vùng02
Bắc
Trung
Bộ và
Bộ. khí và lượng mưa trung
- tai
Dựa
bảng
số liệu
vềNam
nhiệtTrung
độ không
bình/tháng ở Huế
Chính quyền và người dân ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ có
nhiều biện pháp nhằm giảm tác động tiêu cực của thiên nhiên và
phòng chống thiên tai. Một số biện pháp cụ thể là:
- Tăng cường trồng rừng, bảo vệ rừng đầu nguồn, rừng phi lao
chắn cát.
- Xây dựng và nâng cấp các công trình thuỷ lợi để tưới tiêu và
chống lũ.
- Sử dụng tiết kiệm, hiệu quả nguồn nước.
- Giáo dục, truyên truyền, phổ biến kĩ năng về phòng chống
thiên tai.

1. Tóm tắt một đặc điểm thiên nhiên (Địa hình, hoặc khí hậu, sông
ngòi, đất, …) và tác động của nó đối với đời sống, sản xuất của
người dân ở vùng Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ theo gợi ý dưới
đây:

2. Em sẽ làm gì để chia sẻ và giúp đỡ người dân khi họ gặp thiên tai?

Sưu tầm hình ảnh về một số cảnh đẹp thiên nhiên ở vùng Bắc Trung
Bộ và Nam Trung Bộ và chia sẻ với các bạn.