NÂNG CAO KỸ NĂNG VIẾT ĐOẠN VĂN VỀ MỘT NHÂN VẬT
CHO HỌC SINH LỚP 4 THÔNG QUA KỸ THUẬT KỸ THUẬT CÔNG
ĐOẠN, SƠ ĐỒ TƯ DUY VÀ KỸ THUẬT PHÒNG TRANH
(Bộ sách Chân trời sáng tạo)
A. MỞ ĐẦU............................................................................................................................. 1
A. MỞ ĐẦU............................................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài............................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài............................................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu......................................................................................................2
2. Mục đích nghiên cứu......................................................................................................2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...................................................................................3
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...................................................................................3
4. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................................3
4. Phương pháp nghiên cứu...............................................................................................3
3. Giải pháp thực hiện........................................................................................................ 3
3. Giải pháp thực hiện........................................................................................................ 3
Biện pháp 1. Sử dụng kết hợp phương pháp bàn tay và kỹ thuật công đoạn giúp học
sinh xây dựng ý tưởng cho đoạn viết về nhân vật..........................................................3
Biện pháp 1. Sử dụng kết hợp phương pháp bàn tay và kỹ thuật công đoạn giúp học
sinh xây dựng ý tưởng cho đoạn viết về nhân vật..........................................................3
....................................................................................................................................... 6
....................................................................................................................................... 6
....................................................................................................................................... 7
....................................................................................................................................... 7
Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh xây dựng sơ đồ tư duy để thu thập đầy đủ và chi tiết
các thông tin, hình thành tư duy viết bài mạch lạc.........................................................7
Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh xây dựng sơ đồ tư duy để thu thập đầy đủ và chi tiết
các thông tin, hình thành tư duy viết bài mạch lạc.........................................................7

A. MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong chương trình Tiếng Việt lớp 4, hoạt động viết đoạn văn chiếm một
vị trí đặc biệt quan trọng. Lớp 4 là giai đoạn học sinh bắt đầu được hình thành và
phát triển khả năng diễn đạt bằng văn viết một cách tổ chức và mạch lạc hơn.
Viết đoạn văn giúp học sinh rèn luyện kỹ năng phân tích, tổ chức ý, và biểu đạt
ý kiến của mình một cách rõ ràng và có logic. Đặc biệt, việc viết về nhân vật
giúp học sinh phát triển khả năng quan sát, mô tả và phân tích nhân vật dưới
nhiều góc độ khác nhau. Khi viết về nhân vật, học sinh không chỉ mô tả về ngoại
hình mà còn đào sâu vào tính cách, quan điểm và cảm xúc của nhân vật, giúp
1

học sinh thấu hiểu và cảm thông hơn với thế giới xung quanh. Ngoài ra, việc
viết về nhân vật còn giúp học sinh kết nối kiến thức đã học trong các bài học
trước, phát triển tư duy đánh giá và khả năng diễn đạt ngôn ngữ. Đây cũng là cơ
hội để học sinh thể hiện sự sáng tạo, phong cách riêng và cá nhân hóa bài viết
của mình.
Kỹ năng viết đoạn văn không chỉ là việc biểu đạt ý tưởng một cách đơn
giản, mà còn là cách chúng ta chuyển tải thông điệp, trao đổi tri thức và kết nối
với nhau trong xã hội. Một đoạn văn rõ ràng và mạch lạc giúp người đọc dễ
dàng hiểu và tiếp tục theo dõi suy nghĩ của tác giả, trong khi đoạn văn lộn xộn
có thể gây nhầm lẫn và mất hứng thú. Dù là viết thư, báo cáo, bài luận hay
truyện kể, việc sắp xếp ý và từ vựng một cách tinh tế sẽ tạo ra ấn tượng mạnh
mẽ và tăng cường hiệu quả giao tiếp.
Kỹ thuật dạy học tích cực đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra một
môi trường học tập năng động và thú vị, giúp học viên tiếp thu kiến thức dễ
dàng và hiệu quả. Trong số này, sơ đồ tư duy giúp học viên tổ chức và liên kết
thông tin một cách logic, giúp tăng cường khả năng ghi nhớ và áp dụng. Kỹ
thuật phòng tranh tạo ra sự trực quan, kích thích trí tưởng tượng và tạo điểm
nhấn cho nội dung. Kỹ thuật công đoạn được sử dụng để phân chia bài học
thành các bước cụ thể, giúp học sinh theo dõi và tiến bộ dễ dàng, từng bước xây
dựng kiến thức. Những kỹ thuật này đều tạo ra một hình thức học tập trải
nghiệm, tăng cường sự tham gia và hiểu biết của học viên.
Chính vì tầm quan trọng của môn Tiếng Việt 4 nói chung và của việc viết
đoạn văn về nhân vật nói riêng, tôi đã lựa chọn đề tài “Nâng cao kỹ năng viết
đoạn văn về một nhân vật cho học sinh lớp 4 thông qua kỹ thuật Kỹ thuật
công đoạn, sơ đồ tư duy và kỹ thuật phòng tranh” (sách Chân trời sáng tạo)
để nghiên cứu và thực hiện, mong muốn nâng cao chất lượng dạy và học trong
nội dung này.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề tài "Nâng cao kỹ năng viết đoạn văn về một nhân vật cho học sinh
lớp 4 thông qua kỹ thuật Công đoạn, sơ đồ tư duy và kỹ thuật phòng tranh"
2

được nghiên cứu nhằm mục đích giúp học sinh lớp 4 phát triển khả năng diễn
đạt bằng văn viết một cách sáng tạo và rõ ràng. Qua việc sử dụng kỹ thuật công
đoạn, học sinh được hướng dẫn cách tiếp cận và phân tích thông tin một cách có
hệ thống. Sơ đồ tư duy giúp học sinh tổ chức và liên kết ý một cách logic. Trong
khi đó, kỹ thuật phòng tranh tạo điều kiện để trí tưởng tượng của họ được kích
thích, giúp việc diễn đạt trở nên sinh động và thực sự hấp dẫn. Đề tài này hướng
tới việc giúp học sinh tiếp cận với văn học một cách tích cực và sáng tạo hơn.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: 30 học sinh lớp 4A trường …
Phạm vi nghiên cứu: Môn Tiếng việt đối với học sinh lớp 4 trường …
4. Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp phân tích nội dung: Đánh giá và phân tích nội dung sách
giáo trình hiện hành, cũng như các bài viết của học sinh để xác định mức độ kỹ
năng viết và những khó khăn mà học sinh gặp phải.
Phương pháp thực nghiệm giảng dạy: Thiết kế bài giảng áp dụng kỹ thuật
công đoạn, sơ đồ tư duy và phòng tranh. Sau đó, thực hiện giảng dạy thí điểm và
ghi nhận kết quả.
Phương pháp khảo sát ý kiến: Thu thập ý kiến từ giáo viên và học sinh
thông qua phỏng vấn hoặc bảng câu hỏi để đánh giá hiệu quả của các kỹ thuật
trên.
.......................
3. Giải pháp thực hiện
Biện pháp 1. Sử dụng kết hợp phương pháp bàn tay và kỹ thuật công
đoạn giúp học sinh xây dựng ý tưởng cho đoạn viết về nhân vật
* Mục đích:
Việc sử dụng kết hợp phương pháp bàn tay và kỹ thuật công đoạn nhằm
mục đích giúp học sinh phát triển ý tưởng cho đoạn viết về nhân vật một cách
sáng tạo. Bằng cách vẽ hình ảnh, viết các từ khóa và tạo liên kết giữa chúng trên
bàn tay, học sinh có thể tạo ra một sơ đồ tư duy trực quan về nhân vật. Kỹ thuật

3

công đoạn cung cấp cấu trúc cho việc tổ chức ý tưởng, từ đó học sinh có thể dễ
dàng xây dựng đoạn viết chất lượng với thông tin mạch lạc và logic.
* Nội dung và cách thực hiện:
Quy tắc bàn tay
Quy tắc bàn tay là một phương pháp độc đáo giúp học sinh xác định và
hiểu rõ các khía cạnh chính của một nhân vật trong việc viết đoạn văn. Bằng
cách sử dụng năm ngón tay, học sinh có khả năng tổ chức ý tưởng một cách chặt
chẽ và hiệu quả.
+ Ngón cái: Viết về ai?
+ Ngón trỏ: Tìm ý
+ Ngón giữa: Sắp xếp ý
+ Ngón áp út: Viết đoạn văn
+ Ngón út: Hoàn chỉnh đoạn văn
Hiệu quả của phương pháp này nằm ở khả năng giúp học sinh dễ dàng và
chính xác xác định các bước quan trọng trong việc viết đoạn văn về một nhân
vật thú vị và tường thuật hấp dẫn. Bằng cách áp dụng quy tắc bàn tay, học sinh
có khả năng tạo ra các đoạn văn có cấu trúc mạch lạc, đầy đủ thông tin và có
tính logic, từ đó nâng cao khả năng viết và tư duy sáng tạo của các em.
Kỹ thuật công đoạn
Kỹ thuật công đoạn là một phương pháp giúp học sinh tiếp cận quá trình
học tập một cách có tổ chức và hiệu quả thông qua việc chia nhỏ các bước cần
thực hiện để hoàn thành một nhiệm vụ hoặc dự án. Kỹ thuật này tập trung vào
việc chia quá trình học thành các công đoạn nhỏ hơn, từ đó giúp học sinh dễ
dàng quản lý thời gian, nắm bắt kiến thức một cách sâu sắc và hoàn thành nhiệm
vụ một cách hiệu quả.
Việc kết hợp quy tắc bàn tay và kỹ thuật công đoạn giúp phát triển kỹ
năng quản lý thời gian và lập kế hoạch cho học sinh. Các em học cách xác định
ưu tiên và đặt ra các mục tiêu cụ thể cho từng bước, tạo ra một quy trình làm
việc có tổ chức. Mỗi bước, mỗi công đoạn hoàn thành mang lại cảm giác thành

4

tựu, tạo động lực cho học sinh duy trì sự tập trung và nỗ lực trong toàn bộ quá
trình học tập.
Tôi đã sử dụng quy tắc bàn tay vào quá trình giảng dạy như sau:
Khi dạy phần Viết “Viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc” (trang 125 tiếng Việt 4 tập 1 sách Chân trời sáng tạo), tôi đưa ra nội dung viết đoạn văn về
tình cảm, cảm xúc cho học sinh hình dung rằng trong đoạn văn đó cần có những
thông tin gì.

Những điều cần nắm rõ khi viết đoạn văn về nêu tình cảm, cảm xúc
Sau đó, tôi tiến hành cho học sinh tự tìm hiểu quy tắc bàn tay thông qua
các câu hỏi gợi ý:
+ Quy tắc bàn tay gồm mấy bước?
+ Cụ thể mỗi bước cần làm gì?
+ Viết về ai? (nêu tên, tuổi,...)
+ Tìm ý như thế nào? (từ tổng quát đến chi tiết, từ nông đến sâu) Ví dụ:
* Nhân vật đó có ngoại hình như thế nào?
* Tính cách nhân vật đó như thế nào?
* Tại sao em lại ấn tượng với nhân vật đó?
+ Sắp xếp ý như thế nào? (Từ các ý vừa tìm được, các em cần sắp xếp các
ý theo một mạch logic nhất định để đoạn văn có liên kết và thể hiện một ý tưởng
mạch lạc.)
+ Viết đoạn văn? (Từ dàn ý trên, học sinh tiến hành viết đoạn văn.)
+ Hoàn chỉnh đoạn văn (Sau khi đã viết xong, học sinh cần đọc lại, kiểm
tra lại các lỗi chính tả, các lỗi nối ý, nối câu, nối từ trong đoạn văn và sửa lại để
đoạn văn được hoàn thiện.)

5

Hình ảnh minh hoạ quy tắc bàn tay
Đối với kỹ thuật công đoạn, tôi đã ứng dụng kỹ thuật này vào bài học:
Sang đến tiết Viết “Luyện tập viết đoạn văn nêu tình cảm, cảm xúc”
(trang 58 - tiếng Việt 4 tập 2 sách Chân trời sáng tạo), sau khi học sinh đã nắm
vững quy trình viết một đoạn văn về tình cảm, cảm xúc, tôi hướng dẫn học sinh
thực hành tìm ý và sắp xếp ý cụ thể cho một đoạn.

6

Tìm ý cho đoạn văn viết về nhân vật
Dựa vào sách giáo khoa, tôi chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm 5 thành
viên và giao nhiệm vụ theo hoạt động trang 11.
Tôi chia lớp thành 2 loại nhóm là nhóm A,B (nhóm lớn), mỗi nhóm lớn
bao gồm 3 nhóm nhỏ, cụ thể: Nhóm A: A1, A2, A3; nhóm B: B1,B2,B3.
Nhiệm vụ tôi đưa ra như sau:
Nhóm A1, B1: Nêu đặc điểm tính cách của nhân vật trong câu chuyện
hoặc bài thơ đã nghe, đã đọc
Nhóm A2, B2: Nêu tài năng, năng khiếu của nhân vật trong câu chuyện
hoặc bài thơ đã nghe, đã đọc
Nhóm A3, B3: Nêu cảm nghĩ của em về nhân vật trong câu chuyện hoặc
bài thơ đã nghe, đã đọc
...............................
Biện pháp 2: Hướng dẫn học sinh xây dựng sơ đồ tư duy để thu thập
đầy đủ và chi tiết các thông tin, hình thành tư duy viết bài mạch lạc
* Mục đích:
7

Việc hướng dẫn học sinh xây dựng sơ đồ tư duy nhằm mục đích giúp học
sinh thu thập thông tin đầy đủ và chi tiết về một chủ đề. Quá trình này giúp hình
thành tư duy viết bài mạch lạc bằng cách xác định mối quan hệ giữa các thông
tin và ý tưởng. Việc xây dựng sơ đồ tư duy giúp học sinh tổ chức thông tin một
cách có hệ thống, tạo ra cấu trúc cho bài viết. Đồng thời, việc thể hiện các mối
liên kết giữa các thông tin trên sơ đồ giúp học sinh phát triển khả năng suy luận,
diễn đạt ý tưởng một cách logic và mạch lạc trong quá trình viết.
* Nội dung và cách thực hiện:
Để thực hiện giải pháp này, trước hết giáo viên cần giải thích cho các học
sinh hiểu thế nào là sơ đồ tư duy, sơ đồ tư duy có lợi ích gì, các bước để có thể
thiết lập một sơ đồ tư duy đối với đề viết về người.
- Xác định các nhánh chính của sơ đồ tư duy
Trước khi xây dựng sơ đồ tư duy, tôi hướng dẫn học sinh phân loại các
dạng đề tài để biết mỗi dạng thì cần có những ý chính nào để từ đó gạch ra
những nhánh chính cho sơ đồ tư duy một cách hợp lý. Xác định các nhánh chính
trong sơ đồ tư duy có vai trò quan trọng trong việc tổ chức và hiển thị ý tưởng.
Những nhánh này tượng trưng cho các khía cạnh quan trọng của chủ đề, giúp
học sinh tập trung vào các điểm chính. Việc xác định các nhánh giúp làm rõ cấu
trúc và mối liên hệ giữa các thông tin, giúp học sinh hiểu sâu về chủ đề và tạo
nền tảng cho việc viết bài mạch lạc.
Đối với dạng đề tài "viết về nhân vật" tôi hướng dẫn học sinh xác định các
nhánh chính của sơ đồ tư duy dựa vào cách xây dựng ý viết bài từ kỹ thuật công
đoạn kết hợp với một số ý mở rộng giúp bài viết phong phú hơn:
+ Nhân vật em viết là ai?
+ Ngoại hình, hình dáng của nhân vật như thế nào?
+ Tính cách của nhân việt ra sao?
+ Ấn tượng sâu sắc nhất của em với nhân vật là gì?
+ Tình cảm, cảm xúc của em đối với nhân vật?

8

Khi tôi giúp học sinh đưa ra những nội dung cụ thể của dạng đề, các em
học sinh sẽ tập trung khai thác đúng trọng tâm và đi đúng hướng, tránh tình
trạng lạc đề.
- Hướng dẫn học sinh lựa chọn từ ngữ miêu tả thích hợp để hoàn
thành sơ đồ tư duy
Để bắt đầu vẽ sơ đồ tư duy, tôi hướng dẫn học sinh kỹ năng quan sát, lựa
chọn những từ ngữ thích hợp hay nói cách khác là “từ khóa” để làm một phần
nội dung của sơ đồ.
Kỹ năng quan sát ở đây không chỉ dừng lại ở nhìn. Học sinh cần cảm
nhận bằng toàn bộ giác quan để có thể ghi nhớ về nhân vật và có những cảm
nhận sâu sắc thông qua khả năng quan sát, phân tích, chọn lọc chi tiết, đánh giá
thông tin văn bản (viết về nhân vật trong chuyện, sách…), ngoài ra còn dựa vào
trí nhớ để nêu ra tình cảm của mình với nhân vật, từ đó lựa chọn được từ ngữ
phù hợp để đưa vào.
Khi hướng dẫn học sinh quan sát và lập sơ đồ tư duy, tôi đưa ra gợi ý về
một nhân vật giúp học sinh hiểu rõ hơn mình cần khai thác những thông tin gì.
Tôi đưa ra ví dụ cụ thể cho các em học sinh dễ hình dung, khi viết đoạn văn về
nhân vật Mạc Đĩnh Chi trong văn bản “Mạc Đĩnh Chi” (trang 86 - tiếng Việt 4
tập 1 sách Chân trời sáng tạo), các học sinh cần gạch ra những ý chính như sau:
+ Mạc Đĩnh Chi là ai? (Mạc Đĩnh Chi là trạng nguyên và quan triều Trần,
nổi tiếng là người yêu nước thương dân.)
+ Mạc Đĩnh Chi là người như thế nào? / Mạc Đĩnh Chi có đức tính gì?
(Mạc Đĩnh Chi là người ý chí kiên cường, nỗ lực chăm học từ nhỏ.)
+ Tại sao nói Mạc Đĩnh Chi là người chăm chỉ, cố gắng? (Vì ông đã nỗ
lực, miệt mài học tập không ngừng nghỉ.)
+ Tình cảm, cảm xúc của em đối với nhân vật này như thế nào? (Em rất
thán phục, ngưỡng mộ, tấm gương sáng trong học tập của Mạc Đĩnh Chi.)

9

Ngoài ra, để tăng cường khả năng trao đổi và ngôn ngữ của học sinh, tôi
đã chia lớp thành 6 nhóm, mỗi nhóm 5 thành viên và giao nhiệm vụ từ cuối tiết
học trước để cả nhóm tìm hiểu thêm 2 câu chuyện mới, ngoài sách giáo khoa.
Đến lớp, nhiệm vụ cụ thể: Mỗi nhóm sẽ kể thêm 2 câu chuyện, từ đó đưa
ra ít nhất 3 nhân vật để tìm hiểu và liệt kê các từ ngữ phù hợp khi viết về nhân
vật đó. Với nhiều thành viên cùng thảo luận về các trường hợp nhân vật khác
nhau, học sinh sẽ có thể tư duy và suy luận cùng nhau, từ đó mở rộng vốn từ và
khả năng phân tích.
Trong quá trình các nhóm thảo luận và vẽ sơ đồ, tôi sẽ phát cho mỗi nhóm
một từ giấy A3 để các em trình bày sơ đồ và bài văn của mình lên đó. Cụ thể
nhiệm vụ của các nhóm như sau:
+ Nhóm 1: Vẽ sơ đồ tư duy về nhân vật Nguyễn Bá Ngọc trong bài
“Người thiếu niên anh hùng” (trang 30 - tiếng Việt 4 tập 1 sách Chân trời sáng
tạo).
+ Nhóm 2: Vẽ sơ đồ tư duy về nhân vật Phương trong bài “Cô bé ấy đã
lớn”. (trang 26 - tiếng Việt 4 tập 1 sách Chân trời sáng tạo)
+ Nhóm 3: Vẽ sơ đồ tư duy về nhân vật Tin-tin trong bài “Ở vương quốc
tương lai”. (trang 111 - tiếng Việt 4 tập 2 sách Chân trời sáng tạo)
+ Nhóm 4: Vẽ sơ đồ tư duy về nhân vật Lang Liêu trong bài “Sự tích
bánh chưng, bánh giầy”.(trang 41 - tiếng Việt 4 tập 2 sách Chân trời sáng tạo)
+ Nhóm 5: Vẽ sơ đồ tư duy về cậu bé Uy-li-am trong bài “Cậu bé gặt
gió”.(trang 79 - tiếng Việt 4 tập 2 sách Chân trời sáng tạo)
+ Nhóm 6: Vẽ sơ đồ tư duy về nhân vật nàng tiên ốc trong bài “Nàng
tiên Ốc”. (trang 118 - tiếng Việt 4 tập 2 sách Chân trời sáng tạo)
Tiếp đó, tôi làm mẫu cho học sinh sơ đồ tư duy với đề bài viết đoạn văn
về nhân vật Yết Kiêu trong bài “Yết Kiêu” để các em dễ dàng hình dung và thực
hiện nhiệm vụ của mình.
- Nhánh chính: Thông tin về nhân vật Yết Kiêu
+ Nhánh phụ: Tên (Yết Kiêu)
10

+ Nhánh phụ: Năm sinh (1242 - 1303)
+ Nhánh phụ: Nơi sinh (sinh ra trong một gia đình nghèo khó ở lộ Hồng)
+ Nhánh phụ: Tài năng (tài bơi lội, sức khỏe phi thường, lặn nước sáu,
bảy ngày mới lên)
- Nhánh chính: Cuộc đời nhân vật
+ Nhánh phụ: Yết Kiêu gặp cha xin đi đánh giặc Nguyên xâm lược đất
nước
+ Nhánh phụ: Yết Kiêu yết kiến vua Trần Nhân Tông xin một chiếc dùi
sắt để đi đánh giặc.
+ Nhánh phụ: Yết Kiêu đục thuyền của giặc và bị giặc bắt
+ Nhánh phụ: Yết Kiêu lừa quân giặc và nhảy xuống nước trốn đi
- Nhánh chính: Đóng góp của nhân vật Yết Kiêu
+ Nhánh phụ: Yết Kiêu đục thủng tàu giặc khiến thuyền bị đắm, binh lính
bỏ mạng
+ Nhánh phụ: Các chiến tích của Yết Kiêu đã góp phần vào thắng lợi của
cuộc kháng chiến chống quân Nguyên xâm lược thời nhà Trần.

* Điểm mới:
11

Biện pháp hướng dẫn học sinh xây dựng sơ đồ tư duy mang đến điểm mới
sáng tạo trong việc thu thập thông tin đầy đủ và chi tiết. Quá trình xây dựng sơ
đồ giúp học sinh tập trung vào các khía cạnh chính, từ đó tạo cấu trúc cho ý
tưởng.
Người viết

Đỗ Văn Hiếu (LH zalo: 0985598499)

12