1
MÔ TẢ SÁNG KIẾN

1. Hoàn cảnh nảy sinh sáng kiến
1.1 Giáo dục mĩ thuật là giúp học sinh có khả năng cảm nhận, khám phá ra
năng lực của mình thông qua các phương tiện khác nhau cũng như trải
nghiệm những niềm vui khi tạo ra những sản phẩm, những biểu đạt mang
tính độc lập và đặc sắc của mình. Điều này giúp học sinh có thể sử dụng và
ứng dụng ngôn ngữ mĩ thuật để có thể biểu đạt kinh nghiệm và thái độ của
các em bằng nhiều cách khác nhau. Trong các quy trình dạy - học mĩ thuật
giáo viên phải luôn chỉ ra cho học sinh thấy rằng sẽ có vô vàn cách thức biểu
đạt khác nhau chứ không phải chỉ có một cách duy nhất.
1.2 Môn học Mĩ thuật trong trường tiểu học không nhằm đào tạo các em trở
thành họa sĩ mà thông qua các hoạt động tạo hình để khơi gợi và phát huy
khiếu thẩm mĩ vốn có ở trẻ, gây hứng thú cho các em trước cái đẹp tiến tới
hình thành thị hiếu thẩm mĩ của riêng mình trong cuộc sống hàng ngày.
1.3 Điểm nổi bật của phương pháp dạy học mới môn Mĩ thuật là giáo viên
có thể chủ động theo từng nội dung của từng tiết dạy mà kết hợp nhiều kĩ
thuật trong một bài như: Vẽ biểu cảm- Vẽ cùng nhau- Vẽ theo nhạc- Xây
dựng cốt chuyện, so với phương pháp truyền thống, phương pháp mới phát
huy khả năng sáng tạo cao của học sinh, tiết học thoải mái, sinh động hơn.
Từ môn học này tạo cơ hội cho học sinh thực hành, ứng dụng trong học tập
và cuộc sống.
2. Cơ sở lí luận của vấn đề
2.1 Về mục tiêu của dạy học môn Mĩ thuật
* Mục tiêu chính nhằm giúp học sinh hình thành và phát triển các năng lực
+ Năng lực trải nghiệm : Cho các em được làm việc với những chủ đề liên
quan đến kinh nghiệm đã có của bản thân.
+ Năng lực kĩ năng và kĩ thuật thông qua các hoạt động : Vẽ cùng nhau,
chân dung biểu cảm, vẽ theo nhạc, tạo hình từ vật tìm được, nặn hoặc uốn
tạo dáng, xây dựng cốt truyện(xây dựng bối cảnh câu chuyện).

2

+ Năng lực biểu đạt: Có nghĩa là học sinh ứng dụng ngôn ngữ mĩ thuật để
diễn đạt sự trải nghiệm và thái độ của bản thân.
+ Năng lực phân tích và trình bày: Thông qua các hoạt động trình bày về tác
phẩm của mình, tham gia giải thích, phân tích, nhận xét về nghệ thuật, kĩ
thuật thể hiện tác phẩm.
+ Năng lực giao tiếp và đánh giá: Học sinh tham gia giao tiếp, thảo luận và
đánh giá tất cả các hoạt động trong tiết mĩ thuật, đánh giá những gì đã làm
được, có như mong muốn hay không?.
2.2. Ý nghĩa của dạy học môn Mĩ thuật .
- Ý nghĩa của vấn đề chính là dựa trên nền tảng của Luật Giáo dục điều 24.2
đã ghi: "Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự
giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớp
học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng
kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú
học tập cho học sinh". Đồng thời còn nêu rõ: “Mục tiêu giáo dục tiểu học
nhằm giúp cho học sinh những cơ sở ban đầu nhưng rất quan trọng cho sự
hình thành và phát triển nhân cách một con người, chuẩn bị tốt cho các em
về các mặt đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và lao động để học sinh tiếp
tục học lên trung học cơ sở hoặc đi vào cuộc sống tùy theo nhu cầu và
nguyện vọng bằng những hình thức thích hợp”. Điều này khẳng định giáo
dục thẩm mĩ trong trường Tiểu học là một nội dung có ảnh hưởng mạnh mẽ
đối với các mặt giáo dục khác, tạo nên sự hoàn thiện trong việc phát triển
nhân cách của học sinh. Chính vì vậy việc giáo dục và bồi dưỡng cho học
sinh có trình độ văn hoá thẩm mĩ phổ thông là hết sức cần thiết.
2.3. Nội dung của dạy học môn Mĩ thuật
- Điểm nổi bật của phương pháp dạy học này là giáo viên có thể chủ động
theo từng nội dung tiết dạy mà kết hợp nhiều kĩ thuật trong một bài dạy. Nội
dung chương trình giáo dục Mĩ thuật theo phương pháp mới không theo
trình tự các bài như chương trình hiện hành, mà giáo viên căn cứ vào đó để
xây dựng các chủ đề cho phù hợp. Mỗi chủ đề tạo thành một quy trình mĩ

3

thuật tương tác và tích hợp giữa 5 nội dung: Vẽ theo mẫu, Vẽ trang trí, Vẽ
tranh, Tập nặn tạo dáng, Thường thức Mĩ thuật. Mỗi chủ đề sẽ lồng ghép
giáo dục nhiều mục tiêu và được thực hiện là 2 tiết.
Tóm lại: Qua quá trình áp dụng hiệu quả như thế nào, chúng ta cùng tìm
hiểu thực trạng dạy và học môn Mĩ thuật tại trường tiểu học.
3. Thực trạng dạy và học Mĩ thuật ở trường tiểu học
3.1. Thực trạng dạy và học mĩ thuật ở trường tiểu học
- Hiện nay ở các trường tiểu học hầu hết đã có đủ giáo viên được đào tạo
chuyên dạy môn Mĩ thuật. Do vậy chất lượng giảng dạy luôn được giáo viên
quan tâm, đầu tư đúng mức. Tuy nhiên việc dạy bộ môn Mĩ thuật vẫn còn rất
nhiều bất cập do nhiều yếu tố khác nhau, chưa đạt được kết quả như mục tiêu
giáo dục đề ra.
- Qua các đợt tập huấn do Sở Giáo dục và Phòng Giáo dục tổ chức, đại đa số
giáo viên đều nắm được các bước thực hiện một quy trình dạy mĩ thuật. Các
giáo viên tham gia dạy chuyên đề cũng được Ban giám hiệu nhà trường tạo
điều kiện về thời gian, công việc, phối kết hợp với các thầy, cô trong nhóm
nghiên cứu để có thể dự giờ lẫn nhau, giúp giáo viên có thể trải nghiệm phương
pháp mới cùng các đồng nghiệp. Khi tham tập huấn và dạy chuyên đề thử
nghiệm, chúng tôi nhận thấy tính ưu việt là lấy học sinh làm trung tâm, đồng
thời xây dựng quy trình tương tác và tích hợp các phân môn cho từng nội dung
học tập, nhưng áp dụng vào giảng dạy như thế nào thì hầu hết còn rất mơ hồ.
Bản thân giáo viên, khi chịu trách nhiệm triển khai và thực hiện tiết dạy vận
dụng và lồng ghép các phương pháp cũng như nhiều giáo viên chuyên trách
khác không tránh được những khó khăn vướng mắc, lúng túng khi thực hiện.
Về nội dung các chủ đề giáo viên có thể xây dựng theo chương trình hiện
hành nhưng khó khăn lớn là việc tổ chức các quy trình. Nếu thực hiện tại lớp
thì không thể tổ chức được do phải sắp xếp lại bàn ghế, trong khi thời lượng
tiết dạy chỉ có 35 phút. Bên cạnh đó vẫn còn khá nhiều điểm giáo viên băn
khoăn, lúng túng, không biết thực hiện như thế nào cho đúng tinh thần đổi
mới, cho đạt hiệu quả.

4

Từ thực tế giảng dạy bộ môn Mĩ thuật cho học sinh tiểu học, bản thân tôi
cũng gặp không ít khó khăn .
- Một số phụ huynh cho rằng Mĩ thuật là môn phụ nên con em họ học được
gì, học như thế nào cũng chẳng đáng quan tâm.
- Mặt khác đối với học sinh các em chủ yếu là nhận thức cảm tính. Các em vẽ
hình thường còn quá nhỏ, không tự tin khi thể hiện (khi vẽ biểu đạt, tạo ngân
hàng hình ảnh), bố cục trống trải (khi vẽ cùng nhau), tạo hình bằng đất nặn,
xé dán hình chưa phong phú dẫn đến sản phẩm đạt được không đẹp mắt,
khó biểu đạt nội dung chủ đề. Mặt khác do chất liệu bút chì dễ tẩy xoá nên
nhiều học sinh quá lạm dụng tẩy, làm cho bài vẽ bị bẩn, thường bị rách giấy,
hình vẽ thiếu tự nhiên. Các bài vẽ, các sản phẩm của học sinh còn mang tính
sao chép, na ná giống nhau, chưa có nhiều sáng tạo hay ý tưởng đột phá. Khi
vẽ màu thường đơn điệu, không có đậm nhạt, vẽ màu không gọn. Trong khi
có thể nói các em rất thích học mĩ thuật, thích vẽ, thích xem tranh, thích được
sáng tạo nhưng các giờ học vẫn đại đa số vẫn chưa thực sự thoải mái, chưa
thật sự là “không gian của sự sáng tạo”. Các em vẽ thường bị gò bó, công
thức, đôi khi rập khuôn, sự suy nghĩ, tìm tòi chưa được giải phóng, hiện tượng
bắt chước, lặp lại từ cách vẽ hình, vẽ màu, cách tìm chủ đề cho vẫn còn chung
chung...Nhưng nếu giáo viên thiếu quan sát hay quản lý lớp là các em thường
nói chuyện riêng, đùa giỡn,làm ảnh hưởng đến lớp học bên cạnh.
- Dựa trên những bất cập đó có thể tóm tắt một số thuận lợi và khó khăn khi
áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy môn Mĩ thuật của học sinh tiểu học
như sau.
3.2. Thuận lợi và khó khăn:
3.2.1. Thuận lợi:
* Về phía giáo viên:
- Giáo viên dạy môn Mĩ thuật luôn được sự quan tâm của cấp trên, đặc biệt là
Ban Giám hiệu nhà trường thường xuyên động viên, khuyến khích giáo viên
áp dụng phương pháp mới vào giảng dạy, luôn tạo mọi điều kiện để giáo viên
an tâm công tác và thực hiện tốt nhiệm vụ được giao.

5

- Cơ sở vật chất của nhà trường khang trang, sạch đẹp.
* Về phía học sinh:
- Các hoạt động của mỗi chủ đề nối tiếp liền mạch nhau, làm cho học sinh
luôn cảm thấy hào hứng khi được khám phá, sáng tạo với nhiều trải nghiệm.
Mặt khác, các em được thỏa thích với những sáng tạo, được trao đổi, học hỏi
từ bạn rất nhiều. Thông qua hoạt động mĩ thuật thực tế, học sinh tự mình làm
tích lũy được cách biểu đạt, phân tích, đánh giá, tự lựa chọn và nhận thức để
hình thành, phát triển những năng lực cá nhân. Chính bản thân các em sẽ tự
tin trình bày những ý kiến cá nhân trước tập thể.
- Có thể nói việc giảng dạy bộ môn Mĩ thuật rất hiện hành rất tốt, học sinh rất
yêu thích môn học vì là một giờ học không gò bó, không có nhiều áp lực. Đó
chính là một lợi thế, không phải môn học nào cũng có được.
3.2.2. Khó khăn:
* Về phía giáo viên
- Trang thiết bị phục vụ môn học chưa nhiều, chưa đủ đáp ứng nhu cầu cho
dạy học môn Mĩ thuật.
- Nhà trường chưa có phòng học chức năng...

.

* Về phía học sinh:
- Học sinh coi môn Mĩ thuật là môn phụ nên chưa thực sự quan tâm
3.3. Điều tra cơ bản.
- Trong những năm học vừa qua, bản thân tôi trực tiếp giảng dạy môn Mĩ thuật
tôi thấy hầu hết các em đều thích học vẽ, các em học tập với tinh thần hăng
say, cảm nhận được cái hay, cái đẹp được thể hiện từ nội dung và hình thức
mỗi khi các em vẽ một bức tranh. Bên cạnh đó còn một số học sinh nhút nhát,
rụt rè chưa mạnh dạn nói lên những suy nghĩ của mình, một số em còn chán
nản không thích học vẽ, dẫn đến chất lượng bài vẽ chưa tốt. Tất cả những vấn
đề trên rất đáng lo ngại, ảnh hưởng lớn đến việc học Mĩ thuật của học sinh
cho nên tôi đã tiến hành điều tra ngay từ đầu năm học 2022 – 2023 xem các
em đạt ở mức độ nào từ đó tìm ra biện pháp khắc phục và kết quả như sau:
3.4. Biện pháp thực hiện

6

- Từ thực tế giảng dạy ở giai đoạn đầu, phần đông học sinh yêu thích môn
học. Tuy nhiên vẫn có một số em rất thờ ơ, thậm chí chán nản mỗi khi đến giờ
học, điều này khiến cho tiết học trở nên nặng nề, không hứng thú. Vì vậy việc
khắc phục tâm lý cho học sinh quả là khó khăn và hết sức cần thiết. Dựa vào
tâm lý của học sinh là thích khen ngợi, động viên và hay tò mò nên trước thời
gian thực hành, tôi giới thiệu cho các em một số tác phẩm vẽ tiêu biểu của
những hoạ sĩ nhí để các em xem và tự học tập theo cách vẽ, cách thể hiện
tranh. Phân tích cho các em thấy được cái hay, cái đẹp được thể hiện
qua các tác phẩm, động viên các em ai cũng có thể vẽ đẹp. Vì thế sự căng
thẳng và chán nản trong mỗi giờ học được giảm bớt đi, các em đã có hứng thú
hơn với các tiết học. Sau đó trong những bài học vẽ tranh tôi khuyến khích
các em vẽ nhiều và vẽ đẹp cho học sinh tự nhận xét, tự đánh giá tác phẩm của
bạn có đẹp hay không đẹp và vì sao? Như vậy tôi đã hướng dẫn cho các em
biết tự nhận xét, đánh giá được bài vẽ của bạn và của mình.
- Môn học môn Mĩ thuật không chỉ đòi hỏi các em vẽ phải có tính sáng tạo,
vẽ đẹp mà các bài tập thực hành còn đòi hỏi các em có sự cảm nhận giá trị
nghệ thuật, nắm được mục tiêu giáo dục ở trong mỗi bài học. Vì thế trong quá
trình giảng dạy tôi đã đưa ra một số biện pháp sau đây nhằm nâng cao chất
lượng giáo dục Mĩ thuật.
4. Các giải pháp thực hiện
4.1. Giải pháp 1: Lập kế hoạch dạy học mĩ thuật theo phương pháp mới
4.1.1. Mục tiêu: Lập kế hoạch dạy chi tiết từng hoạt động giúp giáo viên chủ
động và ứng phó kịp thời, đúng đắn các tình huống sư phạm có thể xảy ra trên
lớp.
4.1.2. Cách thực hiện:
Khi dạy học dưới bất cứ phương pháp nào đều yêu cầu giáo viên phải lập
được kế hoạch dạy học hoàn chỉnh. Đó không chỉ là đơn thuần thực hiện cho
đúng nhiệm vụ khi lên lớp mà nó còn thể hiện tinh thần trách nhiệm của mỗi
giáo viên đối với học sinh. Có thể nói việc lập kế hoạch giảng dạy tốt là đã
thành công một nửa của quá trình dạy học. Giáo viên là người điều khiển quá

7

trình và tạo điều kiện cho học sinh phát triển tư duy bằng các câu hỏi mở và
khuyến khích các em chia sẻ những kinh nghiệm sẵn có của mình. Điều này
tạo ra nền tảng cần thiết để giúp các em kiến tạo được quy trình học tập của
mình bằng cách liên hệ những điều đã biết với những điều sẽ học. Khi lập kế
hoạch giáo viên phải căn cứ vào tình hình thực tế của lớp để điều chỉnh, thay
đổi cho phù hợp và sát với khả năng tiếp thu của học sinh. Kế hoạch cho từng
hoạt động hoặc cho toàn bộ quy trình có thể ngắn, dài và kết nối, liên kết, xâu
chuỗi các hoạt động quy trình với nhau, kết thúc hoạt động này sẽ là mở đầu
cho hoạt động tiếp theo… Cụ thể khi xây dựng kế hoạch dạy học theo phương
pháp mới, giáo viên cần phải chú ý tới:
+ Mục tiêu bài học: Mỗi bài học, tiết học đều có mục tiêu chung là hướng tới
hình thành cho học sinh phát huy khả năng tưởng tượng, sáng tạo và năng lực
diễn đạt bằng lời nói, học sinh tưởng tượng và sáng tạo được một câu chuyện
bằng ngôn ngữ mĩ thuật. Tuy nhiên, giáo viên vẫn cần xác định rõ mục tiêu
cụ thể của bài học đó là học sinh hiểu được gì. Thực hiện như thế nào và làm
được gì.
4.1.3. Ví dụ minh họa: Bài sắc màu của chữ
+ Nội dung tiết 1 là: Tìm hiểu về cách trang trí chữ
- Mục tiêu tiết 1là: Giúp học sinh ghi nhớ được cách pha màu thứ cấp
-Tạo dáng chữ tên mình hoặc người thân theo ý thích.
- Biết giới thiệu và nhận xét sản phẩm
- Nội dung bài học: Nội dung các chủ đề phải vừa sức học sinh, phù hợp với
tâm lý lứa tuổi của các em.
+ Nội dung tiết 2 : Sáng tạo cùng những con chữ (cá nhân)
+ Mục tiêu tiết 2 : HS vẽ và trang trí được tên riêng bằng màu thứ cấp.
- HS chỉ ra được màu thứ cấp trong sản phẩm mĩ thuật, đọc được tên một số
màu thứ cấp trong bài vẽ.
- Biết giới thiệu, nhận xét sản phẩm của mình của bạn chi tiết rõ ràng.
- Điều kiện tiên quyết đó là những yêu cầu thiết yếu để quá tình giảng dạy có
hiệu quả, bao gồm: Tạo điều kiện để học sinh học qua nhiều kênh; chú ý khả

8

năng, phong cách học của từng học sinh; kết hợp kiến thức của bản thân học
sinh và chiến lược học tập; xây dựng môi trường học tập thân thiện, truyền
cảm hứng cho các em.
- Môi trường học tập: Học tại lớp, học ở phòng chức năng hay sân trường.
Môi trường học tập thoải mái sẽ hỗ trợ rất nhiều cho quá trình dạy và học.
- Quá trình đánh giá học: Mỗi quá trình học là một sâu chuỗi các hoạt động.
- Đánh giá: giá từng giai đoạn và đánh giá cả quá trình thực hiện.
Môn Mĩ thuật là môn dành thời gian chủ yếu cho học sinh thực hành, do vậy
giáo viên cần thiết kế tổ chức các hoạt động trải nghiệm phong phú, đa dạng
nhưng không quá dài, mất nhiều thời gian. Tuyệt đối không đưa ra tranh vẽ,
sản phẩm làm mẫu để học sinh quan sát trước khi thực hành mà phải để học
sinh chủ động tích cực tìm hiểu và tham gia vào quá trình tranh luận, thảo
luận, bàn bạc khi làm việc cùng các bạn. Để thực hiện việc lập kế hoạch dạy
học chi tiết, khoa học và đảm bảo đúng tinh thần đổi mới theo phương pháp
của SAEPS , giáo viên cần tiến hành như sau:
* Dự kiến các hoạt động dạy-học diễn ra theo trình tự hợp lý và nối tiếp nhau.
- Mỗi tiết dạy, mỗi giai đoạn của một quy trình đều có những hoạt động và
mục tiêu giáo dục khác nhau, do đó đòi hỏi giáo viên phải xây dựng và đề ra
những nội dung công việc cụ thể, hình thức học tập, cách thực hiện... Ví dụ ở
tiết 1: Hướng dẫn học sinh tìm hiểu chủ đề ( chủ đề :Trang trí sân khấu và
sáng tác câu chuyện) trình tự các hoạt động như sau:
- Tổ chức trò chơi: Ai nhanh hơn. Luật chơi: Mỗi nhóm cử 1 đại diện lên vẽ
cây. Học sinh dưới lớp hát 1 bài. Khi hát hết bài thì các đội thi vẽ phải ngừng
tay. Đội nào có học sinh vẽ nhanh, vẽ được nhiều hình cây nhất là đội thắng
cuộc.
- Giáo viên cùng học sinh nhận xét phần thi đua của các đội.
- GV giới thiệu chủ đề đặt câu hỏi tìm hiểu chủ đề
*Em quan sát thấy những hình ảnh gì? Đó là những hoạt động nào? diễn ra
ở đâu, khi nào?
*Không khí, cảnh vật, màu sắc trong hình như thế nào?

9

*Em hãy kể tên những lễ hội mà em biết?
*Em hãy kể một số hoạt động khác trong dịp tết cổ truyền của dân tộc ngoài
những hoạt động em thấy trong hình?
*Em yêu thích nhất hoạt động nào trong lễ hội đó?
- Giáo viên cho học sinh quan sát hình đã chuẩn bị:
* Em thích sản phẩm tạo hình nào nhất?
*Hình ảnh nào là hình ảnh chính? Hình ảnh nào là hình ảnh phụ trong mỗi sản
phẩm?
*Hình ảnh phụ có phù hợp với hình ảnh chính không?
*Sản phẩm em thích được tạo hình bằng chất liệu gì? Các hình ảnh được sắp
xếp như thế nào?
- Giáo viên tóm tắt :
- Học sinh thảo luận nhóm đôi: Kể cho bạn nghe về lễ hội hoặc hoạt động
mùa xuân mình thích.
- Một số học sinh kể trước lớp
- Giáo viên và học sinh cùng nhận xét, rút ra cách vẽ.
- Học sinh hát một bài kết hợp vận động để kết thúc tiết học.
* Dự kiến cách giới thiệu bài phong phú, đa dạng để lôi cuốn học sinh tham
gia tích cực vào tiết học.
Nhiều giáo viên quan niệm: Giới thiệu chỉ cần ngắn gọn, cứ nêu ngay tên bài
là xong mà chưa chú ý nhiều đến tác dụng giáo dục của việc này. Nếu làm
phép thử nghiệm để so sánh giữa hai hình thức giới thiệu bài trực tiếp và giới
thiệu bài gián tiếp sẽ thấy rõ ngay hiệu quả như thế nào.
Ví dụ khi giới thiệu bài : Những con vật dưới đại dương
+ Cách 1:
- Giới thiệu trực tiếp: Hôm này cô và các em cùng tìm hiểu về chủ đề: Những
con vật dưới đại dương
- Hiệu quả: Học sinh nắm được tên bài học. Không khí lớp học không thay
đổi, học sinh chăm chú nghe nhưng chưa nắm được thêm bất cứ kiến thức gì
ngoài tên bài.

10

+ Cách 2:
- Giới thiệu gián tiếp: Giáo viên tổ chức trò chơi ô chữ đoán tên con vật (chú
ý chỉ nêu tên và hình con vật ), gợi ý học sinh tìm chữ. Khi học sinh đoán đúng
thì hình con vật được lật ra. Kết thúc trò chơi, giáo viên giới thiệu: Đây là
những con vật quen thuộc. Để giúp các em có thể tạo hình được những con
vật mà mình thích, hôm nay cô và các em cùng tìm hiểu qua chủ đề: Những
con vật dưới đại dương
- Hiệu quả: học sinh nắm được tên bài học, biết được những con vật sống trên
cạn và nhưng con vật sống dưới nước, không khí lớp học sinh động, học sinh
thích thú khi được tham gia trò chơi. Vậy nên giáo viên cần chú ý giới thiệu
bài thông qua nhiều hình thức như: thông qua trò chơi, kể một câu chuyện
nhỏ, một tình huống hay đóng vai, tạo dáng, trải nghiệm thực tế…vừa tạo
hứng thú học tập cho học sinh vừa cung cấp kiện thức một cách dễ hiểu nhất.
Chính vì vậy khi giới thiệu bài, giáo viên nên tạo không khí phấn khởi cho giờ
học, thu hút sự chú ý, gây tâm lý chờ đón, hồi hộp cho học sinh, không nên
“đi ngay” vào nội dung.
* Xây dựng các nội dung giúp học sinh trải nghiệm.
- Trong giáo dục mĩ thuật giáo viên cần xây dựng các nội dung giúp học sinh
được trải nghiệm, phát triển không ngừng. Ở học sinh có sự khác biệt ở mỗi
em về khả năng quan sát, trí tưởng tượng, trí nhớ, cách thức thể hiện con
người, con vật, đồ vật về hình dáng, đặc điểm, cấu trúc, tỉ lệ...Học sinh được
kích thích thông qua các khả năng của bản thân cũng như trải nghiệm với
người khác như: những thành viên trong gia đình, bạn bè và thậm chí những
người mới quen biết, với con vật yêu thích, đồ vật thân quen. Học sinh bị ảnh
hưởng thông qua tiếp xúc với sự vật, hiện tượng xung quanh thông qua các
kênh thông tin như: ti vi, tạp chí, sách vở, truyện tranh, quảng cáo, internet và
các tác phẩm điêu khắc công cộng. Dần dần học sinh nhận biết được những
cách thức thể hiện hình ảnh con người khác nhau về hình dáng, cấu trúc, tỉ
lệ như: phác họa con người, biểu cảm của nhân vật, biểu tượng người khái
quát... Do đó việc để học sinh trải nghiệm rất quan trọng, tùy theo từng chủ

11

đề mà giáo viên lựa chọn các hoạt động cho phù hợp giúp học sinh nhớ lại
kiến thức, những kỷ niệm và tưởng tượng, đồng thời cho các em cơ hội chia
sẻ những gì các em đã biết khi trình bày về sở thích, mối quan tâm, mơ ước
hay ý tưởng. Qua quá trình này học sinh sẽ có được những kiến thức thực
tế để gợi mở cách nhìn nhận, cảm giác, sự tò mò, trí nhớ, trí tưởng tượng và
phát triển sức sáng tạo và biểu đạt thông qua việc được nghe kể chuyện, chia
sẻ những trải nghiệm của bản thân về chủ đề liên quan, xem tranh ảnh, hoặc
tổ chức các trò chơi phù hợp với từng lớp học.
d. Tổ chức hình thức học tập theo quy trình hiệu quả nhất.
- Mỗi quy trình theo định hướng của Đan mạch đều có mục tiêu giáo dục khác
nhau để giúp học sinh có thể phát triển khả năng tự học. Khi lựa chọn quy
trình cần chú ý sắp xếp trình tự các bước sao cho có sự kết hợp hài hoà giữa
phương pháp, nội dung và hình thức tổ chức lớp học. Vì nếu lựa chọn quy
trình không phù hợp sẽ dẫn đến tình trạng học sinh học tập chán nản, thiếu ý
tưởng sáng tạo. Ví dụ: nếu là chủ đề Vui chơi thì chỉ nên vận dụng quy trình
tạo hình 3D (nặn) hoặc Vẽ cùng nhau, còn quy trình :Tạo hình từ vật tìm được
là không thể thực hiện được.
4.2.Biện pháp 2: Xây dựng các chủ đề học tập có nội dung gần gũi, quen
thuộc và phù hợp với khả năng nhận thức của các em.
4.2.1. Mục tiêu: Giúp học có thể khám phá, suy nghĩ, thể hiện về các trải
nghiệm, quan điểm, cảm xúc và khả năng tưởng tượng của bản thân.
4.2.2. Cách thực hiện: Để xây dựng các chủ đề cho phù hợp với lứa tuổi học
sinh tiểu học , phù hợp với khả năng của các em, trước hết giáo viên cần
nghiên cứu nội dung, chương trình mĩ thuật hiện hành, xây dựng kế hoạch dạy
học mĩ thuật theo định hướng của Đan Mạch. Đồng thời tham khảo Tài liệu
tập huấn phương pháp dạy học mĩ thuật mới để xây dựng các chủ đề cho đảm
bảo mục tiêu giáo dục của môn học. Đây là tài liệu được biên soạn với sự giúp
đỡ tận tình, tâm huyết của Giáo sư anne kirsten Fugl - Trường Đại học sealand,
vương quốc Đan Mạch, và sự tham gia nhiệt tình của các giảng viên mĩ thuật
Trường Đại học sư phạm Nghệ thuật Trung ương và một số Giáo viên ở các

12

trường tiểu học tham gia thí điểm. Tài liệu này sẽ giúp cho các giáo viên mĩ
thuật tiểu học có thể vận dụng linh hoạt phương pháp dạy học mới vào thực
tiễn một cách hiệu quả. Tuy nhiên tùy điều kiện vật chất của nhà trường, khả
năng chuẩn bị đồ dùng học tập của học sinh mà giáo viên có thể bỏ bớt, thay
vào chủ đề khác hoặc xây dựng số lượng tiết dạy theo từng chủ đề cho phù
hợp.
2.3. Ví dụ minh họa:
Chủ đề Ngày hội hóa trang với phạm vi quá rộng, khó giải thích cho học
sinh thì giáo viên có thể điều chỉnh thành các chủ đề: Trang phục yêu thích.
Nói chung, khi lựa chọn các chủ đề giáo viên cần quan tâm đến sở thích, tâm
lý lứa tuổi, khả năng nhận thức của học sinh để có những nội dung học tập
sinh động và hiệu quả nhất.
Bên cạnh đó, cần xây dựng kế hoạch giảng dạy linh hoạt và có sự tích hợp
hài hòa các quy trình dạy - học mĩ thuật mới sao cho phù hợp với đối tượng
học sinh lớp 1 cũng như điều kiện thực tế tại địa phương, xác định rõ thời
gian, số tiết, quy trình thực hiện, mục tiêu giáo dục của từng chủ đề ngay từ
đầu năm học. Cần lưu ý lựa chọn thứ tự các chủ đề phải đi từ dễ tới khó, từ
đơn giản đến sinh động…để học sinh dễ tiếp thu.Việc đề ra kế hoạch chi tiết
giúp giáo viên chủ động hơn trong việc nâng cao nhận thức cho học sinh.
4.3. Biện pháp 3: Vận dụng linh hoạt bảy quy trình mĩ thuật mới phù hợp với
khả năng nhận thức của học sinh và điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường.
4.3.1. Mục tiêu: Tạo cơ hội cho học sinh thích học và học thực sự dựa trên
những gì các em đã biết, những gì liên quan đến sở thích của các em.
4.3.2. Cách thực hiện: Bảy quy trình mĩ thuật theo phương pháp mới bao
gồm:
1. Quy trình Vẽ cùng nhau và sáng tạo các câu chuyện.
2. Quy trình Vẽ biểu cảm.
3. Quy trình Trang trí và vẽ tranh qua âm nhạc
4. Quy trình Xây dựng cốt truyện.
5. Quy trình Tạo hình từ dây thép và vật tìm được.

13

6. Quy trình Điêu khắc – Nghệ thuật tạo hình không gian.
7. Quy trình Tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật.
Những quy trình này tạo cảm hứng cho giáo viên và nó còn có thể điều
chỉnh cho phù hợp với đối tượng học sinh và điều kiện thực tế tại địa phương.
Giáo viên có thể phát triển khả năng của học sinh ở các mức độ khác nhau
trong các quy trình này như khả năng trải nghiệm, sáng tạo, biểu đạt, giao tiếp
và đánh giá. Với bất kì quy trình dạy - học mĩ thuật nào, giáo viên cũng cần
quan tâm đến việc dẫn dắt học sinh trao đổi, thảo luận trong suốt quy trình với
các hoạt động học như thế nào và trưng bày tác phẩm hoàn thành ra sao. Cùng
lúc với việc phát triển những khả năng nói trên, học sinh cũng có thể phát triển
các giác quan, các kỹ năng sống, các năng lực hợp tác, kinh nghiệm và khả
năng giải quyết vấn đề, năng lực tự học và tự đánh giá. Giáo dục mĩ thuật giúp
học sinh có khả năng khám phá ra năng lực của mình thông qua các phương
tiện khác nhau cũng như trải nghiệm những niềm vui thích khi tạo ra những
sản phẩm, những biểu đạt mang tính độc lập và đặc sắc của mình. Điều này
giúp học sinh có thể sử dụng và ứng dụng ngôn ngữ mĩ thuật để có thể biểu
đạt kinh nghiệm và thái độ của các em bằng nhiều cách khác nhau. Cụ thể là:
- Năng lực giao tiếp được phát triển thông qua việc thảo luận, làm việc nhóm.
- Năng lực đánh giá được phát triển qua quá trình quan sát,trải nghiệm và
thưởng thức các sản phẩm mĩ thuật do chính các em tạo nên. Tuy nhiên, do cơ
sở vật chất, không gian học tập, khả năng nhận thức của học sinh lớp 1 chưa
thể đáp ứng được yêu cầu khi dạy theo phương pháp mới nên giáo viên chỉ có
thể áp dụng 5 quy trình, còn 2 quy trình Điêu khắc - Nghệ thuật tạo hình không
gian, Tạo hình con rối và biểu diễn nghệ thuật chỉ có thể thực hiện ở các khối
lớp lớn hơn.
* Một số lưu ý khi thực hiện bảy quy trình
- Giáo viên cũng cần phối hợp tích cực với phụ huynh, đồng nghiệp, Ban giám
hiệu để phối hợp huy động nguồn lực dạy học mĩ thuật hiệu quả; yêu cầu học
sinh chuẩn bị các học liệu, đồ dùng học tập cho buổi học sau.

14

- Giáo viên cũng cần cho học sinh mang sản phẩm về nhà để trưng bày thành
góc mĩ thuật ở gia đình; nhà trường có thể tổ chức triển lãm, trưng bày sản
phẩm của học sinh vào các ngày sinh hoạt tập thể.
- Họa phẩm và vật liệu phục vụ cho dạy mĩ thuật , yêu cầu tận dụng tối đa các
phương tiện, đồ dùng học tập sẵn có, sử dụng linh hoạt các chất liệu học sinh
đã có, hướng dẫn học sinh sưu tầm các chất liệu sẵn có ở địa phương, những
vật dụng bỏ đi để tạo ra nhiều chất liệu phong phú trong các hoạt động dạy
học mĩ thuật.
* Kết quả sau khi áp dụng: Hầu hết học sinh đều biết chủ động trong quá trình
học tập, tự tin trước lớp, giao tiếp tiến bộ, năng lực sáng tạo, biểu đạt có tiến
bộ rõ rệt.
4.4. Biện pháp 4: Xây dựng bầu không khí lớp học thân thiện, tạo hứng thú
học tập cho học sinh thông qua các hoạt động thi đua, trò chơi.
4.4.1. Mục tiêu: Tăng cường sự tham gia một cách hứng thú của học sinh trong
các hoạt động giáo dục với thái độ tự giác, chủ động và ý thức sáng tạo. Học
sinh cảm nhận được sự thoải mái khi việc học của mình vừa gắn với kiến thức
trong sách vở, vừa thông qua sự trải nghiệm của chính bản thân trong các hoạt
động tập thể.
4.4.2. Cách thực hiện:
a. Xây dựng bầu không khí học tập thân thiện:
Để các học sinh tự tin hơn khi thực hiện các sản phẩm của mình thì rất cần
một môi trường học tập thân thiện. Phong trào này cũng đã được Bộ Giáo dục
triển khai trong toàn ngành từ những năm gần đây, được xác định gồm 5 nội
dung. Đó là:
- Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn.
- Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh ở mỗi
địa phương, giúp các em tự tin trong học tập.
- Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh.
- Tổ chức các hoạt động tập thể, vui tươi, lành mạnh.

15

- Học sinh tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử,
văn hóa, cách mạng ở địa phương.
Do đó muốn xây dựng môi trường học tập thân thiện thì cũng phải thực
hiện tốt các nội dung trên, nhưng ở phạm vi lớp học và tùy tình hình học sinh,
cơ sở vật chất…mà giáo viên tổ chức cho phù hợp. Trước hết giáo viên cần
thể hiện phong cách giao tiếp thực sự tôn trọng học sinh. Tất cả bề ngoài hình
thức như dáng đi, đứng, cử chỉ, điệu bộ, thái độ, ngôn ngữ đều phải thể hiện
được sự thân thiện. Luôn giao tiếp thân thiện với học sinh trong mọi tình
huống.
Mặt khác mĩ thuật là một bộ môn phụ thuộc nhiều vào năng khiếu của từng
cá nhân, do đó giáo viên không nên đòi hỏi quá nhiều ở các em. Học sinh hoàn
thành sản phẩm đúng theo nội dung chủ đề, qua mỗi giờ học các em có thể
nhận xét, đánh giá cái đẹp - cái chưa đẹp đã là thành công. Mỗi lời động viên,
khích lệ dù rất nhỏ của giáo viên cũng có thể là một động lực lớn để các em
cố gắng.
Khi học sinh thực hành, giáo viên cần phải theo dõi, quán xuyến chung,
điều chỉnh, bổ sung những gì mà đa số học sinh chưa rõ hoặc còn lúng túng.
Theo dõi giúp học sinh kém, động viên khích lệ học sinh khá, cụ thể là:
Gợi ý học sinh nhận ra những thiếu sót ở bài vẽ để học sinh rút kinh nghiệm
và tự sửa chữa.
Động viên, khích lệ học sinh khá, giỏi tạo điều kiện cho các em suy nghĩ tìm
tòi thêm, nâng cao hiệu quả sáng tạo ở bài vẽ.
Ví dụ như khi học sinh vẽ biểu cảm : Tùy điều kiện thực tế, giáo viên khuyến
khích học sinh lựa chọn chất liệu, màu sắc phù hợp để vẽ nhằm tăng tính biểu
cảm. Giáo viên nên đi và quan sát cả lớp, đặt câu hỏi để giúp các em lựa chọn
được màu sắc và nội dung đạt chất lượng, sau hoạt động này, giáo viên cần
hướng dẫn học sinh dùng khung tự tạo để xác định bố cục bức tranh trong Vẽ
chân dung, và cả những bức tranh khác được sáng tạo trong suốt quá trình học
mĩ thuật, tạo cho các em cách nhìn thẩm mĩ và phương pháp trình bày tác
phẩm khi trưng bày bằng những câu hỏi gợi ý như:

16

- Em muốn thể hiện điều gì và em thể hiện nội dung đó như thế nào trong bức
tranh này?
- Tại sao em sử dụng màu này?
- Hình ảnh trong tranh của em có theo những gì em muốn thể hiện không?
- Trong bài vẽ của mình, em muốn thêm hay bỏ chi tiết nào? Lí do?...
Mặt khác, dù dạy theo phương pháp cũ hay mới, giáo viên chuyên trách mĩ
thuật luôn gặp khó khăn chung với đối tượng học sinh lớp Một đó là : Các em
không dám vẽ, sợ vẽ xấu các bạn chê cười, hay sao chép hoặc bắt chước ý tưởng
của bạn. Khi vẽ các em hay tẩy xóa, thường vẽ hình quá nhỏ. Đây là hạn chế mà
các em thường mắc phải nhiều. Nhất là giai đoạn đầu năm, các em còn bỡ ngỡ
do chưa quen, thậm chí có em chưa một lần cầm bút vẽ, chưa nhận biết được tên
các màu. Giáo viên phải biết cách phát huy các mặt mạnh của học sinh, luôn
khen ngợi những học sinh có nét vẽ ngộ nghĩnh, động viên, khích lệ học sinh
còn yếu. Động viên khích lệ kịp thời một tiến bộ dù nhỏ nhất của các em. Điều
này sẽ giúp các em bớt mặc cảm tự ti và có tinh thần học tập hơn. Có em vẽ hình
rất đẹp nhưng lại hay tẩy xoá vì các em sợ sai, vì các em chưa nhìn thấy được
cái đẹp trong tranh của mình. Ngoài việc giải thích, giáo viên cần so sánh bài vẽ
đẹp và chưa đẹp để họ...