Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023

ÔN TẬP- BÀI TẬP CHƯƠNG VIII: CẢM ỨNG Ở SINH VẬT
Môn học: KHTN – Lớp: 7
Thời gian thực hiện: 2 tiết
I. Mục tiêu: Sau khi học xong bài này học sinh phải:
1. Kiến thức
- Khái quát được các kiến thức cơ bản, trọng tâm của chương VIII.
- Vận dụng được kiến thức giải thích các hiện tượng liên quan và làm các bài tập vận
dụng.
- Đánh giá mức độ nắm kiến thức của bản thân từ đó có ý thức diều chỉnh cho phù hợp.
2. Năng lực:
2.1. Năng lực chung
- Năng lực tự chủ và tự học:
+ Học sinh hệ thống hóa kiến thức cũ, vận dụng để giải bài tập
+ Học sinh tự tìm hiểu thông tin trong sách giáo khoa để hoàn thành nhiệm vụ học
tập.
- Năng lực giao tiếp và hợp tác: Học sinh thảo luận nhóm để hoàn thành nhiệm vụ
học tập.
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo: Học sinh giải quyết các tình huống thực
tế liên quan đến nội dung học tập
2.2. Năng lực khoa học tự nhiên
- Năng lực kiến thức sinh học: Vận dụng các kiến thức cảm ứng vào giải thích một
số hiện tượng trong thực tiễn (trong học tập, chăn nuôi, trồng trọt)
3. Phẩm chất:
Thông qua thực hiện bài học sẽ tạo điều kiện để học sinh:
- Chăm học: chịu khó tìm hiểu các thông tin trong sách giáo khoa cũng như các
thông tin khác để giải bài tập.
- Có trách nhiệm trong các hoạt động học tập: thực hiện đầy đủ nhiệm vụ học tập
mà Giáo viên giao phó hoặc thực hiện các hoạt động học tập được phân công khi tham
gia hoạt động nhóm.
- Trung thực, cẩn thận trong quá trình học tập.
- Yêu thiên nhiên, có ý thức bảo vệ các loài sinh vật sống quanh mình.
II. Thiết bị dạy học và học liệu
1. Giáo viên:
- Chuẩn bị cho mỗi nhóm học sinh: phiếu học tập
2. Học sinh:
-

Ôn lại kiến thức chương VIII.

-

Đọc nghiên cứu và tìm hiểu trước ở nhà.

Nhóm soạn giáo án THCS

Trang 1

Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023

III. Tiến trình dạy học
1. Hoạt động 1: Khái quát kiến thức và luyện tập
a) Mục tiêu:
- Khái quát được các kiến thức cơ bản, trọng tâm của chương VIII.
- Giải được một số bài tập.
b) Nội dung:
- Học sinh làm việc nhóm cặp đôi nghiên cứu thông tin trong SGK và trả lời các
câu hỏi.
c) Sản phẩm:
- HS qua hoạt động nhóm quan sát, thảo luận nhóm.
d) Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học
sinh

Nội dung

Hoạt động 1.1: Cảm ứng ở sinh vật và tập tính ở động vật
*Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Câu 1. Cảm ứng là gì? Cho một vài ví dụ về cảm
ứng.

- GV giao nhiệm vụ học tập cặp
đôi, ôn lại kiến thức bài 33, hoàn Trả lời: Cảm ứng là phản ứng của sinh vật đối
với các kích thích đến từ môi trường. Ví dụ: rễ
thành các bài tập.
cây mọc dài về hướng có nước, tay người chạm
*Thực hiện nhiệm vụ học tập
vào vật thể nhọn sẽ lập tức rụt lại…
HS thảo luận cặp đôi, thống nhất
Câu 2. Nêu vai trò của cảm ứng ở sinh vật. So
đáp án và ghi chép nội dung hoạt
sánh hiện tượng cảm ứng của thực vật với động
động vào vở.
vật.
*Báo cáo kết quả và thảo luận
Trả lời: Cảm ứng giúp sinh vật thích ứng với
GV gọi ngẫu nhiên một HS đại những thay đổi của môi trường để tồn tại và phát
diện cho một nhóm trình bày, các triển. So sánh:
nhóm khác bổ sung (nếu có).
Thực vật: Phản ứng chậm, phản ứng khó nhận
*Đánh giá kết quả thực hiện thấy, hình thức phản ứng kém đa dạng.
nhiệm vụ
Động vật: Phản ứng nhanh, phản ứng dễ nhận
- Học sinh nhận xét, bổ sung, thấy, hình thức phản ứng đa dạng.
Câu 3. Quan sát các hiện tượng cảm ứng của
đánh giá.
một số sinh vật thường gặp và hoàn thành bảng
- Giáo viên nhận xét, đánh giá.
sau:
- GV nhận xét và chốt đáp án.
Hiện tượng
Tên sinh vật
Kích thích
cảm ứng
Lợn
Bướm đêm

Nhóm soạn giáo án THCS

Chim sẻ
Cây hoa hướng
dương

Trang 2

Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023
Cây đậu (rễ
cây) án:
Đáp
vật

Tên sinh

Hiện tượng
cảm ứng

Kích thích
Bị tác động cơ
Lợn
Bỏ chạy, kêu,...
học mạnh
Bay tới nơi phát
Bướm đêm
Ánh sáng
sáng
Nghe tiếng
Bay đi xa khỏi nơi
Chim sẻ
động mạnh
có âm thanh
Cây hoa
Vươn về phía ánh
Ánh
sáng
hướng dương
sáng
Cây đậu (rễ
Mọc dài về phía
Nước
cây)
có nước
Câu 4. Hãy tìm hiểu và mô tả hiện tượng bắt
mồi ở cây gọng vó. Đây có phải hiện tượng cảm
ứng ở thực vật không?
Trả lời:
(1) Hiện tượng bắt mồi ở cây gọng vó: khi có
côn trùng tiếp xúc, các lông tuyến của cây gọng
vó phản ứng lại bằng cách uốn cong, giữ chặt và
tiêu hoá con mồi.
(2) Đây là hiện tượng cảm ứng tiếp xúc.
Con mồi đậu trên cây gọng vó tạo ra tác
động cơ học (tác nhân kích thích cơ học).
 Lông tuyến của cây gọng vó phản ứng
bằng cách uốn cong và tiết axit phoocmic.
 Đầu tận cùng của lông là nơi tiếp nhận
kích thích, sau đó truyền theo tế bào chất
xuống các tế bào bên dưới để lông tuyến
cong lại.
Câu 5. Tập tính là gì? Nêu một số tập tính phổ
biến ở động vật.
Trả lời: Tập tính là một chuỗi những phản ứng
trả lời các kích thích đến từ môi trường bên trong
hoặc bên ngoài cơ thể, đảm bảo cho động vật tồn
tại và phát triển. Một số tập tính ở động vật như:
tập tính bảo vệ lãnh thổ, săn mồi, di cư,
sống bẩy đàn,...


Câu 6. So sánh tập tính bẩm sinh và tập tính học
được.
Loại tập Tập tính bẩm
tính
sinh
Khái
Tập tính bẩm
niệm
sinh là loại
tập tính sinh
Nhóm soạn giáo án THCS

Tập tính học được
Tập tính học được
là loại tập tính
được hình thành
Trang 3

Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023

Tính chất

Ví dụ

ra đã có, đặc trong quá trình
trưng
cho sống của cá thể,
loài.
thông qua học tập
và
rút
kinh
nghiệm.
Tập tính bẩm Tập tính học được
sinh thường có thể thay đổi.
bền vững và
không thay
đổi.
Ve sầu kêu Chuột nghe tiếng
vào mùa hè, mèo thì bỏ chạy,
ếch đực kêu người đi đường
vào mùa sinh thấy đèn đỏ thì
sản…
dừng lại.

Câu 7. Dựa vào hiểu biết của em ở phần tập tính
ở động vật, hoàn thành bảng sau:
Tập tính
Chim công xòe
đuôi để ve vãn
nhau
Tinh tinh dùng gậy
bắt cá
Rùa vùi trứng trên
bãi cát
Cầy hương dùng
mùi của tuyến
thơm để đánh dấu
lãnh thổ
Chim non học bay

Bẩm Học Ý nghĩa
sinh được

Tập tính

Bẩm Học Ý nghĩa
sinh được
Chim công xòe X
Tập tính
đuôi để ve vãn
sinh sản
nhau
Tinh tinh dùng gậy
X
Tìm kiếm
bắt cá
thức ăn
Rùa vùi trứng trên X
Bảo vệ
bãi cát
trứng
khỏi
nguy
hiểm
Nhóm soạn giáo án THCS

Trang 4

Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023
Cầy hương dùng X
mùi của tuyến
thơm để đánh dấu
lãnh thổ
Chim non học bay

Bảo vệ
lãnh thổ
X

Thích
nghi với
môi
trường
sống
Câu 8. Các hiện tượng cảm ứng ở thực vật như
ngọn cây hướng về phía ánh sáng (hướng sáng
dương), rễ cây đâm sâu vào đất (hướng sáng âm)
có vai trò gì đối với đời sống của thực vật?
Trả lời: Hướng sáng dương của ngọn giúp cây
tìm đến nguồn ánh sáng để quang hợp. Hướng
sáng âm của rễ tạo điều kiện để rễ đâm sâu, giúp
cây đứng vững trong đất, ngoài ra, hướng sáng
âm còn làm cho rễ hút được nhiều nước và muối
khoáng, giúp cây sinh trưởng và phát triển tốt.
Hoạt động 1.2: Vận dụng hiện tượng cảm ứng ở sinh vật vào thực tiễn
Câu 9. Hãy cho biết người nông dân dựa vào
hiện tượng cảm ứng nào ở thực vật để thực hiện
- GV giao nhiệm vụ học tập, ôn các biện pháp dưới đây nhằm tăng năng suất cây
lại kiến thức bài 34, hoàn thành trồng.
các bài tập.
Biện pháp tăng năng
Dựa trên cơ sở hiện
*Thực hiện nhiệm vụ học tập
suất cây trồng
tượng cảm ứng
HS trả lời câu hỏi, thống nhất Làm đất tơi xốp,
đáp án và ghi chép nội dung hoạt thoáng khí
động vào vở.
Tưới nước thường
xuyên, giữ ẩm cho đất
*Báo cáo kết quả và thảo luận
Trồng xen canh nhiều
GV gọi ngẫu nhiên một HS đại loại cây trồng
diện cho một nhóm trình bày, các Làm giàn, cọc cho các
nhóm khác bổ sung (nếu có).
cây thân leo
*Đánh giá kết quả thực hiện Tăng cường ánh sáng
nhân tạo
nhiệm vụ
Trả lời
- Học sinh nhận xét, bổ sung,
Biện pháp tăng năng
Dựa trên cơ sở hiện
đánh giá.
suất cây trồng
tượng cảm ứng
- Giáo viên nhận xét, đánh giá.
Làm đất tơi xốp, Tính hướng đất của rễ
- GV nhận xét và chốt đáp án.
thoáng khí
cây.
Tưới nước thường Tính hướng đất của rễ
xuyên, giữ ẩm cho đất cây.
Trồng xen canh nhiều Tính hướng sáng
*Chuyển giao nhiệm vụ học tập

Nhóm soạn giáo án THCS

Trang 5

Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023
loại cây trồng
Làm giàn, cọc cho các Tính hướng tiếp xúc
cây thân leo
Tăng cường ánh sáng Sinh trưởng và phát
nhân tạo
triển theo chu kì ngày
đêm
Câu 10. Giải thích cơ sở của các ứng dụng sau
đây: huấn luyện chó kéo xe, khỉ làm xiếc, dùng
tiếng chuông gọi cá lên ăn.
Trả lời:
- Huấn luyện chó kéo xe: Mỗi hành động mà chú
chó thực hiện theo đúng yêu cầu đều được người
huấn luyện tặng phần thưởng, sau nhiều lần lặp
lại như vậy sẽ hình thành phản ứng với các điều
kiện mà huấn luyện viên đưa ra, từ đó hình thành
thói quen.
- Huấn luyện khỉ làm xiếc: Mỗi hành động mà
chú khỉ thực hiện theo đúng yêu cầu đều được
người huấn luyện tặng phần thưởng, sau nhiều
lần lặp lại như vậy sẽ hình thành phản ứng với
các điều kiện mà huấn luyện viên đưa ra, từ đó
hình thành thói quen.
- Dùng tiếng chuông gọi cá lên ăn: Mỗi lần rung
chuông người nuôi cá đều cho chúng ăn, sau
nhiều lần hình thành thói quen, cá sẽ có phản
ứng ngoi lên mặt nước khi nghe tiếng chuông.
Câu 11. Lấy ví dụ một số loại cây trồng thường
được chăm sóc bằng một trong những biện pháp
sau: vun gốc, làm giàn, bón phân ở gốc để có
năng suất cao.
Trả lời:




Cây trồng thường được chăm sóc bằng
vun gốc như cây khoai tây.
Chăm sóc bằng làm giàn như cây thiên lí,
dưa chuột,…
Chăm sóc bằng cách bón phân ở gốc như:
cây lúa, cây dừa,…

Câu 12. Một số biện pháp tăng năng suất cây
trồng dựa trên hiểu biết về các hình thức cảm
ứng ở thực vật:
Trả lời:
Nhóm soạn giáo án THCS

Trang 6

Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023







Đối với tính hướng sáng: trồng cây ở
những nơi quang đãng, mật độ cây trồng
thưa.
Đối với tính hướng tiếp xúc: làm giàn leo
cho cây
Tính hướng nước: cây ưa nước cần trồng
gần sông, hồ, hoặc những nơi có điều kiện
nguồn nước thuận lợi; cây không ưa nước
thì không nên tưới nhiều, có thể trồng cây
trong chậu hoặc nơi cách xa nguồn nước.
Đối với tính hướng hóa: cần bón phân sát
bề mặt đất (cây lúa, cây dừa,…); một số
loài cây khi bón phân cần đào hố ở sâu
dưới đất (cam, bưởi,…)

Câu 13. Vào rừng nhiệt đới, chúng ta có thể gặp
nhiều cây dây leo quấn quanh những cây gỗ lớn
và vươn lên cao. Nêu tác nhân kích thích và ý
nghĩa của hiện tượng đó
Trả lời: Tác nhân kích thích của hiện tượng này
là do tính hướng sáng của thực vật. Các cây dây
leo quấn quanh những cây gỗ lớn và vươn lên
cao để tìm kiếm ánh sáng.
Câu 14. Hãy thiết kế thí nghiệm chứng minh cây
có tính hướng tiếp xúc.
Trả lời:  Thí nghiệm: Làm giàn leo cho cây đậu
cô ve khi cây đang phát triển.
=> Ta có thể quan sát thấy tua cuốn của cây mọc
thẳng cho đến khi nó tiếp xúc với cọc rào. Sự
tiếp xúc đã kích thích sự sinh trưởng kéo dài của
các tế bào, khiến các tua của cây phát triển quấn
quanh cọc.
Câu 15. Tại sao chim và cá di cư ? Khi di cư,
chúng định hướng bằng cách nào ?
Trả lời :
   - Nguyên nhân di cư của chim là do thời tiết
thay đổi và khan hiếm thức ăn (Ví dụ : khi trời
giá rét, chim én di cư về phương Nam). Nguyên
nhân di cư của cá chủ yếu liên quan đến sinh sản
(Ví dụ : vào mùa sinh sản, cá hồi bơi về đầu
nguồn sông để sinh sản).
   - Khi di cư, chim thường định hướng dựa vào
vị trí Mặt Trời, Mặt Trăng, địa hình,…. Khi di
Nhóm soạn giáo án THCS

Trang 7

Kế hoạch dạy học môn KHTN 7

Năm học 2022 – 2023
cư, cá thường định hướng dựa vào thành phần
hoá học của nước và hướng dòng nước chảy.
Câu 16. Hãy nêu những việc em sẽ làm để bỏ
được thói quen thức khuya.
Trả lời: Hẹn giờ đi ngủ, Thoát khỏi các thiết bị
điện tử,điều chỉnh ánh sáng phòng ngủ (tắt đèn
phòng ngủ), không ăn quá trễ, không sử dụng
các đồ uống có chất kích thích( ví dụ như
café…), đọc sách trước khi ngủ, hạn chế ngủ
trưa quá 30 phút…

Nhóm soạn giáo án THCS

Trang 8