Gốc > Mục:Ngữ văn > Mục:Ngữ văn 10 >
title:Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn
date:22-02-2008
sender:Đặng Thu Hoài
source:
type:doc
Hưng đạo đại vương trần quốc tuấn
(Trích đại việt sử kí toàn thư -Ngô Sĩ Liên)

Mục tiêu bài học:
Giúp học sinh:
-Hiểu, cảm phục và tự hào về tài năng, đức độ lớn của anh hùng dân tộc Trần Quốc Tuấn, đồng thời hiểu được những bài học đạo lí quý báu cũng là bài học làm người mà ông để lại cho đời sau.
-Thấy được cái hay, sức hấp dẫn của một tác phẩm lịch sử nhưng đậm chất văn học qua nghệ thuật kể chuyện và khắc hoạ chân dung nhân vật lịch sử của tác giả và cũng hiểu được thế nào là “văn sử bất phân”
-Có kĩ năng đọc-hiểu một tác phẩm lịch sử ở thời trung đại
B. Chuẩn bị:
-Giáo viên: sách giáo khoa, giáo án, tài liệu tham khảo, máy Projector
-Học sinh: sách giáo khoa, bài soạn, phần sưu tầm về nhân vật Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn.
C. Tiến trình tổ chức các hoạt động:


Hoạt động của giáo viên-học sinh
Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: GV kiểm tra bài cũ bằng 2 câu hỏi trắc nghiệm:
Câu 1: ý nào sau đây không đúng về tác phẩm "Đại Việt sử kí toàn thư" ?
A. Là một tác phẩm văn học
B. Do Ngô Sĩ Liên biên soạn dựa trên Đại Việt sử kí của Lê Văn Hưu và Sử kí tục biên của Phan Phu Tiên
C. Gồm 15 quyển, ghi chép lịch sử từ thời Hồng Bàng đến khi Lê Thái Tổ lên ngôi.
D. Thể hiện tinh thần dân tộc mạnh mẽ, vừa có giá trị sử học vừa có giá trị văn học.
Đáp án: A
Câu 2: Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn là:
A. Một vị vua nhà Trần
B. Một danh tướng nổi tiếng của nước ta thời trung đại
C. Tác giả của "Hịch tướng sĩ"
D. Cả B và C
Đáp án: D
HS trả lời, GV nhận xét, chiếu hình ảnh về tác phẩm Đại Việt sử kí toàn thư, hình ảnh Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn và chuyển ý vào bài mới.



Hoạt động 2: GV hướng dẫn HS tìm hiểu chi tiết văn bản
-GV yêu cầu học sinh nhắc lại bố cục văn bản.
-GV: Mở đầu đoạn trích, tác giả đã đưa ra sự kiện nào?Em hãy nhận xét về cách đưa sự kiện
HS trả lời cá nhân. Giáo viên chốt lại: sự kiện đưa ra có thời gian cụ thể, chính xác- đó là cách ghi chép đặc trưng của sử biên niên; đồng thời còn có hai sự việc có mối quan hệ với nhau: “sao sa-Hưng Đạo Đại Vương ốm”
-Giáo viên: Cách đưa ra sự kiện như vậy có tác dụng gì?
HS trả lời cá nhân. GV chốt lại trên máy
-GV chiếu đoạn văn bản trên máy và yêu cầu HS: Trần Quốc Tuấn đã trình bày với vua Trần những kế sách giữ nước như thế nào?
HS trả lời. GV chốt lại trên máy.
-GV: Để rút ra được những kế sách trị nước quý báu ấy, Trần Quốc Tuấn đã có cách trình bày như thế nào?
HS trả lời . GV chốt lại: để rút ra được những kế sách trị nước quý báu, Trần Quốc Tuấn đã phân tích, đưa ra dẫn chứng về cách thắng giặc trong từng triều đại lịch sử trước, của chính nhà Trần trong những năm qua. Đây là lời trình bày đầy sức thuyết phục và thể hiện tâm huyết của vị tướng già với dân tộc
-GV: Những lời trình bày về kế sách giữ nước cho thấy Trần Quốc Tuấn là người như thế nào?
HS thảo luận nhóm nhỏ, trình bày. GV chốt lại và chiếu trên máy.

-GV chuyển ý: Từ sự kiện hiện tại, nhà viết sử đã ngược dòng thời gian để kể chuyện về Trần Quốc Tuấn.
-GV: Lời dặn dò của cha Trần Quốc Tuấn với ông như thế nào? Tại sao lại có lời dặn ấy?
HS trả lời. GV nói kĩ hơn về mâu thuẫn giữa cha Trần Quốc Tuấn và vua Trần
-GV: Em có nhận xét gì về lời dặn ấy?

HS trả lời. GV chốt và chiếu trên máy.
-GV: Trần Quốc Tuấn đã có thái độ: “…ghi để điều đó trong lòng nhưng không cho là phải”
-GV chiếu câu hỏi thảo luận: Có ý kiến cho rằng,thái độ đó của Trần Quốc Tuấn cho thấy ông đã đặt lợi ích của quốc gia lên trên lợi ích gia đình và đã không hiểu chữ hiếu một cách cứng nhắc. Em có đồng ý với ý kiến đó không?Hãy lí giải
HS thảo luận nhóm nhỏ, trình bày. GV chốt lại
-GV: Vì sao Trần Quốc Tuấn lại đem lời cha dặn nói với hai gia nô?
HS trả lời cá nhân. GV chốt lại và chiếu trên máy


-GV: Lời của các gia nô như thế nào và tại sao khi nghe điều đó Trần Quốc Tuấn lại “ cảm phục đến khóc”?
HS trả lời, GV chốt lại trên máy.







-GV chuyển ý
-GV: Trần Quốc Tuấn đã có thái độ, cách ứng xử như thế nào đối với hai người con trai? Thái độ, cách ứng xử đó đã nói lên điều gì về phẩm chất, nhân cách của ông?




HS thảo luận nhóm nhỏ, trình bày. GV chốt lại và chiếu trên máy.

-GV: Em hãy nhận xét về nghệ thuật khắc hoạ nhân vật trong phần 2 của đoạn trích.
HS trả lời. GV chốt lại trên máy.
-GV đọc lời nhận xét của Nguyễn Hữu Sơn: “Đó là những chi tiết thật sự đắt giá mà sử quan đã chọn lọc, ghi chép , truyền lại thành bài học cho đời. Đó cũng là trang sử vàng khắc ghi nhân cách cao cả, trong sáng của người anh hùng Trần Hưng Đạo trước quyền lợi và vận mệnh của quốc gia, dân tộc.”


-GV chuyển ý: Sau khi kể chuyện, người viết sử lại trở về với dòng sự kiện đang xảy ra: “Mùa thu, tháng 8, ngày 20, Hưng Đạo Vương Quốc Tuấn mất ở phủ đệ Vạn Kiếp, được tặng Thái sư Thượng phụ Thượng quốc công Nhân Vũ Hưng Đạo Đại Vương”.Và để giải thích cho những danh hiệu tôn quý của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn,sau thông tin này tác giả đã bàn về công lao và đức độ của ông từ đó khắc hoạ chân dung toàn diện về vị đại vương nhà Trần.
-GV: chiếu đoạn văn bản trên máy và yêu cầu HS phát hiện những chi tiết nhà viết sử bàn về công lao và đức độ của Trần Quốc Tuấn.
GV chốt lại và yêu cầu HS gạch chân trong SGK






-GV: Những chi tiết này đã bộc lộ những phẩm chất nhân cách nào của Trần Quốc Tuấn?
HS thảo luận nhóm nhỏ, trả lời. GV chốt lại và chiếu trên máy



-GV lưu ý học sinh chú ý chi tiết: “Sau khi mất rồi, các châu huyện ở Lạng Giang hễ có tai nạn, dịch bệnh, nhiều người cầu đảo ông.Đến nay, mỗi khi đất nước có giặc vào cướp, đến lễ ở đền ông, hễ tráp đựng kiếm có tiếng kêu thì thế nào cũng thắng lớn.”
GV chiếu câu hỏi trắc nghiệm:
Chi tiết về lòng tin của dân chúng vào sự hiển linh của Hưng Đạo Vương, đặc biệt là hình ảnh “tráp đựng kiếm có tiếng kêu” có ý nghĩa gì?
A.Cho thấy tín ngưỡng và những tập tục thờ cúng của nhân dân ta thời xưa
B. Cho thấy lòng cảm phục và ngưỡng mộ của nhân dân đối với Hưng Đạo Vương sâu sắc đến mức họ đã thần thánh hoá ông, cho rằng ông đã trở thành thần linh để giúp dân, giữ nước
C. Chỉ là những truyền thuyết để làm nổi bật tấm lòng thương dân yêu nước và khí phách anh hùng của ông-những nét đẹp đã trở thành bất tử trong lòng người
D. ý kiến khác
Đáp án đúng: D
HS trả lời và GV đọc lời bình của Nguyễn Hữu Sơn:
“ Đoạn sử có thêm lời kể khoa trương, nâng cấp hình ảnh Trần Quốc Tuấn thành biểu tượng người anh hùng dân tộc và linh thiêng hoá ông thành một vị thần linh bảo hộ cho cuộc sống chúng dân. Đó là tâm thức văn hoá, sự kính trọng và ngưỡng vọng của nhà chép sử cũng như của nhân dân đối với Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn nói riêng và tất cả những người có công gìn giữ nền độc lập dân tộc”
-GV: Chỉ ra sự khéo léo trong nghệ thuật khắc hoạ chân dung nhân vật của tác giả. Đoạn trích đã làm nổi bật những đặc điểm gì về nhân cách của Trần Quốc Tuấn?
HS trả lời cá nhân. GV chốt lại và chiếu trên máy.
-GV chiếu bài tập trên máy: Nhân vật Trần Quốc Tuấn được xây dựng trong nhiều mối quan hệ và đặt ở những tình huống thử thách càng làm nổi bật những phẩm chất cao quý ở nhiều phương diện. Em hãy làm sáng tỏ điều đó bằng cách điền vào chỗ trống:
-Đối với đất nước:
-Đối với vua:.
-Đối với dân:
-Đối với tướng sĩ
-Đối với con cái:
-Đối với bản thân:
HS làm bài tập.
GV nhận xét và liên hệ: Với công lao to lớn đối với dân tộc, với nhân cách cao đẹp, Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn đã trở thành nhân vật truyền thuyết linh thiêng. Để biểu thị lòng sùng kính, nhân dân đã tôn Người là Đức thánh Trần và lập đền thờ khắp nơi trên mọi miền Tổ quốc,lấy ngày 20/8 hàng năm là ngày hội Đức thánh Trần. (Chiếu một số ảnh về di tích Kiếp Bạc và Hội Kiếp Bạc).
Hoạt động 3: Hướng dẫn HS tổng kết bài
-GV chiếu câu hỏi trắc nghiệm về nội dung
Xây dựng chân dung nhân vật lịch sử Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn,đoạn trích chủ yếu nhấn mạnh mặt nào?
A.Tài năng siêu việt C. Công lao to lớn
B. Nhân cách vĩ đại D. Trí tuệ hơn người
Đáp án B
HS chọn và trả lời câu hỏi. GV nhận xét, chốt lại những điểm chính về nội dung trên máy.
GV chiếu câu hỏi trắc nghiệm về nghệ thuật
Thành công về mặt nghệ thuật của đoạn trích là gì?
A.Khắc hoạ chân dung nhân vật lịch sử sống động bằng những chi tiết đặc sắc, chọn lọc để lại ấn tượng sâu đậm
B.Nghệ thuật kể chuyện điêu luyện và đạt hiệu quả cao
C.Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật
D. Cả A và B
E. Cả A, B, C
Đáp án: D
HS trả lời. GV chốt lại những điểm chính về nghệ thuật trên máy.
GV yêu cầu HS đọc phần Ghi nhớ trong SGK/45
Hoạt động 4: GV hướng dẫn học sinh luyện tập
-GV chiếu phần trò chơi Con số may mắn, gồm 3 câu hỏi trắc nghiệm
Câu 1: Lời trình bày về kế sách giữ nước cho thấy Trần Quốc Tuấn là người như thế n