TRUỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ







GIÁO TRÌNH
TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH






BIÊN SOẠN: TS. Lương Văn Tám





Tháng 8 năm 2007
---oOo---
Bài 1 KHÁI NIỆM, NGUỒN GỐC VÀ QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH

1.1. ĐỐI TƯƠNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU; KHÁI NIỆM TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
1.1.1. Đối tượng và phương pháp nghiên cứu
1.1.1.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh bao gồm hệ thống quan điểm, lý luận về cách mạng Việt Nam trong dòng chảy của thời đại mới mà cốt lõi là tư tưởng độc lập, tự do; về mối quan hệ giữa lý luận và thực tiễn của hệ thống quan điểm lý luận cách mạng Hồ Chí Minh; về mối liên hệ biện chứng trong sự tác động qua lại của tư tưởng độc lập, tự do với tư tưởng giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; về độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, về các quan điểm cơ bản trong hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh.
1.1.1.2. Phương pháp nghiên cứu
Nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi phải nắm vững đối tượng nghiên cứu và phải có tư liệu, tài liệu.
Cơ sở tư liệu, tài liệu nghiên cứu, học tập tư tưởng Hồ Chí Minh là các văn kiện, tác phẩm, tài liệu, di sản to lớn, qu‎ý báu mà Người đã để lại cho Đảng và nhân dân ta.
Các văn kiện của Đảng, Nhà nước và tổ chức quần chúng là nguồn tài liệu rất quan trọng, tin cậy đối với việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh.
Hồ Chí Minh chẳng những xuát hiện với tư cách là nhà yêu nước, nhà lý luận, nhà tư tưởng mácxít – lêninnít mà còn là một nhà hoạt động thực tiễn vĩ đại. Bởi vậy, khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, còn phải thông qua cuộc sống và những hoạt động cách mạng rất phong phú, đa dạng của Người.
Các hồi ký của bạn bè, đồng chí, những người sống và hoạt động cùng thời với Hồ Chí Minh, những công trình nghiên cứu về Hồ Chí Minh ở trong và ngoài nước là nguồn tài liệu quan trọng để làm sáng tỏ tư tưởng Hồ Chí Minh.
Thế giới quan, phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử là cơ sở để người nghiên cứu xem xét mọi vấn đề liên quan tới lịch sử tư tưởng và nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh. Đồng thời, việc nắm vững phương pháp luận Hồ Chí Minh cũng đóng vai trò quan trọng. Đó là các vấn đề:
 Lý luận gắn liền với thực tiễn.
 Quan điểm thống nhất biện chứng giữa lập trường giai cấp với lập trường dân tộc, giữ dân tộc và thời đại.
 Quan điểm phát triển, sáng tạo, đổi mới.
 Quan điểm toàn diện nhưng có trọng tâm, trọng điểm cụ thể.
 Quan điểm "dĩ bất biến, ứng vạn biến".
Tuân thủ nguyên tắc thống nhất tính đảng và tính khoa học
Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như các môn khoa học xã hội và nhân văn khác, cần phải quán triệt nguyên tắc tính đảng và tính khoa học. Tính đảng và tính khoa học là thống nhất. Nhận thức và thể hiện sự thống nhất giữa hai vấn đề mang tính nguyên tắc nói trên sẽ giúp người nghiên cứu, truyền thụ, bảo đảm tính chân thực của tư tưởng Hồ Chí Minh; đồng thời góp phần phê phán quan điểm hạ thấp, bôi nhọ, cắt xén xuyên tạc, phủ nhận tư tưởng Hồ Chí Minh.
Kết hợp chặt chẽ phương pháp lôgíc với phương pháp lịch sử
Trong việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh, cần có sự kết hợp chặt chẽ phương pháp lôgíc với phương pháp lịch sử. Phương pháp lịch sử giúp chúng ta nhận thức về mặt lịch sử quá trình tư tuy của Hồ Chí Minh. Nếu thiếu quá trình đó, chúng ta không thể nhận thức lôgíc của vấn đề - tính qui luật của tư duy. Ngược lại, nếu thiếu nhận thức về lôgíc của quá trình tư duy, người nghiên cứu sẽ không tìm ra cốt lõi của tư duy và hướng phát triển của tiến trình lịch sử.
Vận dụng các phương pháp liên ngành
Cùng với các phương pháp chuyên ngành nói trên, việc vận dụng các phương pháp liên ngành: thống kê, tổng hợp, phân tích, so sánh, điều tra xã hội học, tiếp xúc nhân chứng lịch sử,… cũng là những phương pháp cần thiết cho việc học tập, nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh.
1.1.2. Khái niệm và hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh